Teksa afrohet farsa e zgjedhjeve presidenciale të regjimit iranian në qershor, gjithnjë e më shumë zyrtarë po e pranojnë se do të ketë një tjetër bojkot kombëtar dhe paralajmërojnë njëri-tjetrin. Farsa e zgjedhjeve parlamentare të regjimit në 2020-ën u përball me një bojkot kombëtar.

Të martën, në një intervistë me agjencinë gjysmë-zyrtare të lajmeve ILNA, Mahmoud Sadeghi, një ish-anëtar i parlamentit të regjimit, tha: “Statistikat për pjesëmarrjen e njerëzve në zgjedhje janë shqetësuese; pyetja më e rëndësishme e njerëzve është, ç’kuptim ka të marrësh pjesë në zgjedhje…në zgjedhjet e vitit të shkuar patëm pjesëmarrjen më të ulët.”

Ai tha gjithashtu: “Javët e fundit, Z. Rahmani Fazli mbajti një fjalim në një grumbullim partish në Ministrinë e Brendshme, dhe tha se ka shenja shqetësuese se, jo vetëm që nuk ekziston dëshira për ta rritur pjesëmarrjen publike, por sondazhet dhe llogaritjet tregojnë që, krahasuar me vitin e shkuar, ka një ulje në dëshirën e publikut për të marrë pjesë në zgjedhje.”

Sadeghi i paralajmëroi gjithashtu zyrtarët e regjimit se “është shqetësuese dhe duhet të shohim se si mund t’i bëjmë njerëzit të kenë shpresë,” apo me fjalë të tjera, t’i mashtrojnë ata me pretendime të rreme “moderimi.” Kjo nuk është zgjidhje për krizën aktuale, pasi njerëzit kanë thirrur vazhdimisht gjatë kryengritjes së tyre mbarëkombëtare: “reformistë, konservatorë, loja mbaroi.”

Regjimi iranian ka nevojë të ketë një pjesëmarrje të madhe në zgjedhje në mënyrë që ta legjitimizojë sundimin e tij, sidomos pas shtypjes së përgjakshme të kryengritjes së nëntorit 2019 dhe vrasjes së mbi 1500 protestuesve.

Të martën, banorët e Gonbad-e Kavus në Iranin veri-lindor u derdhën nëpër rrugë, duke protestuar ndaj mosveprimit të regjimit përballë përdhunimit të dy vajzave.

Një rojë sigurie në Digën e Golestan ka përdhunuar dy vajza, shtatë dhe tetë vjeç. Familjarët e tyre kanë bërë kallëzim dhe e kanë akuzuar për përdhunim autorin e krimit.

Megjithatë, prokurori i regjimit i ka refuzuar akuzat dhe ka pretenduar se raporti mjeko-ligjor nuk ka gjetur shenja përdhunimi. Ai shtoi se roja e sigurisë është thirrur dhe akuzuar për “grabitje.” Pas komenteve të prokurorit, banorët e fshatit arab Sharank zhvilluan një protestë. Si përgjigje, Forcat e Sigurisë së Shtetit (SSF) u përpoqën t’i shtypnin protestuesit. Njerëzit u përplasën me forcat SSF dhe ua thyen xhamat e makinave. Regjimi ka dërguar njësi anti-rebelim për t’i shtypur banorët.

Këto protesta vijnë pothuajse një muaj pas kryengritjes në provincën Sistan dhe Baluchestan, në jug-lindje të Iranit, kryengritje e cila u zhvillua pasi forcat e sigurisë të regjimit vranë disa hamaj të varfër. Krahas kësaj kryengritjeje në Sistan dhe Baluchestan, në Iran zhvillohen protesta të përditshme nga të gjithë sektorët e shoqërisë.

Regjimi nuk ka mundur t’i vërë fre shoqërisë, dhe gjatë 2020-ës ka patur qindra protesta shoqërore. Regjimi i ka shtuar masat shtypëse për shkak të frikës që ka nga trazimi i shoqërisë. Që nga fillimi i vitit 2021 janë kryer të paktën 80 ekzekutime.

Të mërkurën, Kryegjyqtari i regjimit, Ebrahim Raisi, kërcënoi publikun. “Asnjë pasiguri në shoqëri nuk është e tolerueshme; policia dhe zyrtarët e sigurisë nuk duhet t’i lënë të veprojnë prishësit e rendit,” tha ai, sipas televizionit shtetëror. Këto komente nuk janë të papritura nga një person i cili është një prej autorëve kryesorë të masakrës së 1988-ës ndaj 30,000 të burgosurve politikë.

Në fjalimin e tij të përvitshëm me rastin e Novruzit, Lideri Suprem i regjimit iranian, Ali Khamenei, e pranoi në mënyrë të nënkuptuar se regjimi i tij është në një situatë të keqe, duke u ankuar se disa kritikë përpiqen të “krijojnë një përshtypje negative… dhe të tregojnë se jemi në një rrugë pa krye.”

Në përpjekje për ta përmbysur përshtypjen e gjendjes së mjeruar të diktaturës fetare, Khamenei pretendoi se rrethanat dhe zhvillimet e fundit kanë qenë në favor të tij dhe të sistemit të tij. Ai e shpërfilli me qëllim gjendjen shpërthyese të shoqërisë që ka shkaktuar një numër kryengritjesh mbarëkombëtare, si dhe rritjen e rezistencës së organizuar kundër regjimit të tij.

Ky fjalim përshkroi në mënyrë hipokrite të kundërtën e situatës së regjimit:

“Kisha dëgjuar disa njerëz të thoshin se situata e amerikanëve ka ndryshuar sot që nga vitet 2015 dhe 2016 kur u nënshkrua JCPOA. Situata ka ndryshuar, kështu që edhe JCPOA duhet ndryshuar. Po, jam dakord, por situata ka ndryshuar në favor të Iranit, jo në favor të SHBA dhe jo në favorin tuaj!”

Komentet e liderit suprem ngrenë tre pyetje kryesore:

1. Çfarë qëllimi ka ai me këtë propagandë?
2. A ka ndryshuar situata?
3. Nëse po, a ka qenë ky ndryshim në favor të Velayat-e-Faqih apo të atyre që kërkojnë ndryshim regjimi?

Ndryshimi i rrethanave

Komentet e Khamenei-t të kujtojnë fjalët e thëna në Senatin e SHBA më 3 mars 2021 nga Ëendy Sherman, e nominuara e presidentit amerikan për postin e zëvendës Sekretarit të Shtetit, e cila ka marrë pjesë në negociatat që çuan në paktin bërthamor me Iranin në 2015-ën.

“Përqasja e Biden ndaj paktit bërthamor me Iranin rrjedh domosdoshmërisht nga situata në të cilën jemi tani,” tha Sherman. “Situata ka ndryshuar, gjeopolitika e rajonit ka ndyrshuar, dhe si rrjedhim, përqasja jonë duhet të ndryshojë në përputhje me këto ndryshime.”

Për ta fshehur situatën e mjerueshme të një regjimi në prag të rrëzimit, Khamenei nuk ka zgjedhje tjetër veçse ta përmbysë këtë ekuacion me propagandë. Ky fakt është përforcuar edhe nga dështimi i Khamenei-t në përpjekjen për ta ringjallur politikën e paqësimit apo për të sjellë heqjen e sanksioneve në muajt pas marrjes së pushtetit nga administrata Biden.

A ka ndryshuar situata që nga viti i miratimit të JCPOA-së?

Një krahasim i thjeshtë

Në 2015-ën, vitin e paktit bërthamor me Iranin, i cili quhet Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit:

1. Politika mbizotëruese e Shteteve të Bashkuara dhe vendeve europiane ishte ta paqësonin regjimin klerikal në Iran. Edhe pse Këshilli i Sigurimit kishte miratuar gjashtë rezoluta kundër regjimit, negociatat po kërkonin një zgjidhje të ndërmjetme dhe donin t’i bënin lëshime regjimit për ta frenuar atë.
2. Regjimi nuk ishte përballur ende me kryengritje mbarëkombëtare siç do të përballej në janar 2018dhe nëntor 2019.
3. Gjendja e trazuar e shoqërisë iraniane nuk ishte e dukshme për botën siç është sot, që kjo gjendje duket se është në prag të shpërthimit.
4. Sistemi Velayat-e-Faqih mundi ta nxiste politikën e paqësimit duke promovuar idenë e rreme të ekzistencës së reformistëve brenda regjimit.
5. Terrorizmi i regjimit po përhapej me efektshmëri në Siri, Irak, Liban, Jemen, dhe gjetkë nën udhëheqjen e Qassem Soleimani, komandantit të Forcës Quds të Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike, i cili u vra në janar 2020.
6. Opozita kryesore, MEK, e kishte bazën në Irak dhe ishte objekt i sulmeve të përsëritura raketore e terroriste, si dhe presioneve të tjera.

Në 2021:

1. Politika e paqësimit është margjinalizuar plotësisht dhe ekonomia e regjimit ka arritur në pikën e asfiksisë. Jo vetëm që administrata e re në Shtetet e Bashkuara nuk i ka hequr sanksionet, por ka kërkuar edhe zbatim pa kushte të paktit bërthamor nga ana e regjimit. Hussein Raghfar, një ekonomist i regjimit, ka shkruar në të përditshmen shtetërore Ebtekhab:
   “Ekonomia e vendit ka qenë viktimë e oligarkisë së vendit në këto dekada të fundit, dhe tani qeveria është në të njëjtën rrugë, dhe nëse kjo rrugë e tendencë nuk ndryshon, situata në Iran do të përkeqësohet në të ardhmen.”
2. Kryengritjet e mëdha shoqërore, me shprehjen e qartë të kërkesës popullore për ndryshim regjimi, ia kanë tronditur tokën nën kombë mullahëve. Këto kryengritje e kanë bërë regjimin të brishtë e të pashpresë.
3. Shoqëria iraniane është gati për kryengritje dhe për rrëzimin e regjimit. Në këtë atmosferë, edhe një protestë e thjeshtë mund ta shpërthejë shoqërinë dhe t’i derdhë njerëzit nëpër rrugë.
4. Kryengritja e janarit 2018 i bëri një dëm të pandreqshëm narrativës së rreme të një tendence reformiste brenda institucioneve të regjimit. Protestuesit në mbarë vendin e refuzuan këtë narrativë me sllogane që kishin në shënjestër si “reformistët” ashtu edhe “konservatorët” dhe deklaruan që “loja ka marrë fund.”
5. MEK, si grupi kryesor përbërës i NCRI-së, alternativës demokratike ndaj regjimit, ka dalë nga rrethimi shtypës me njësitë e tij të rezistencës që janë aktive në të gjitha qytetet e Iranit. Të rinjtë iranianë po u bashkohen këtyre njësive rregullisht dhe në numër të madh.
6. Eksportit të terrorizmit nga regjimi dhe thellësisë së tij strategjike në Siri, Irak, e vende të tjera të rajonit i është dhënë një goditje e madhe nga humbja e Qassem Soleimani, kreut të forcave terroriste Quds.

Me këtë krahasim të thjeshtë, shihet qartë që Khamenei e ka gabim. Situata ka ndryshuar jo në favor të fashizmit fetar, as në favor të politikës së shtypjes, por në favor të popullit iranian, rezistencës së tij kundër regjimit, dhe forcave të tjera që mbështesin një lëvizje popullore për ndryshimin e qeverisjes në Iran.

Të martën, 23 mars, banorët e Iranit Turkman në qytetin Gonbad në rajonin Turkmen Sahra, provinca Golestan, mbajtën një protestë  ndaj sundimit të padrejtë të gjyqësorit Iranian. Sipas protestuesve, një nga rojet e sigurisë së digës Golestan kishte abuzuar me dy vajza të vogla të moshës shtatë dhe tetë vjecPas bindjes së familjeve të tyre në lidhje me ‘përdhunimin’, Khosro Khalili, prokurori i përgjithshëm i Gonbad, hodhi poshtë akuzën. “Për të hetuar çështjen e përdhunimit, ne dërguam vajzat shtatë dhe tetë vjeç në qendrën e mjekësisë ligjore. Sidoqoftë, departamenti mjeko-ligjor ka refuzuar rastin e përdhunimit, ”tha Khalili. Duke pasur parasysh protestën e familjeve dhe të njerëzve vendas, Forcat e Sigurisë së Shtetit (SSF) kishin arrestuar rojën e lartpërmendur në vendin e tij të punës. Megjithatë, të martën, prokurori i përgjithshëm pranoi se “i akuzuari u thirr në gjyq dhe u informua për pretendimet e rrëmbimit”.

Protestë në Iran (foto fajli)

Kjo fundjavë shënoi fillimin e Vitit të Ri pers, Novruz. Iranianët nisën vitin 1400 sipas kalendarit pers. Në këtë vit ata do të përballen me rreziqe të konsiderueshme, por edhe mundësi të mëdha. Viti i kaluar ishte i mbushur me vështirësi të shumta, duke përfshirë kolapsin ekonomik, përkeqësimin e represionit të regjimit, dhe një krizë të koronavirusit që është më e rënda në Lindjen e Mesme. Secili nga këto probleme do të vazhdojë pa dyshim edhe gjatë këtij viti të ri, por po të bazohemi tek eksperiencat e fundit, ata do të ndihmojnë gjithashtu për të ushqyer një lëvizje protestuese në rritje, e cila përbën një sfidë gjithnjë e më të madhe për diktaturën teokratike ekzistuese.

Trazirat publike dhe hakmarrja e regjimit kanë qenë në një rreth vicioz për më shumë se dy vite, por ndonëse populli iranian ka vuajtur jashtëzakonisht nga kjo, ai ka bërë gjithashtu progres të konsiderueshëm në luftën për ta shndërruar Iranin në një Republikë vërtet demokratike.

Kjo përpjekje filloi me zell në fund të 2017-ës, me një kryengritje mbarëkombëtare që i solli në vëmendje më plotësisht se kurrë më parë slloganet e rrepta anti-regjim. Ajo vazhdoi përmes protestave të shpërndara që përfshinë të gjithë vitin e mëpasshëm, dhe arritën një kreshendo të re në nëntor 2019 me një kryengritje edhe më të madhe. Në javët e fundit përpara këtij Viti të Ri iranian, trazirat publike duket se erdhën duke u rritur sërish, fillimisht në formën e protestave masive nga pensionistët dhe më vonë në formën e përplasjeve midis qytetarëve dhe forcave represive në provincën kufitare Sistan dhe Baluchistan.

Ky Novruz paraqet një mundësi të përsosur për komunitetin ndërkombëtar që të hedhë një hap që është dashur të hidhet shumë kohë më parë, dhe ta njohë zyrtarisht të drejtën e popullit iranian për t’i rezistuar tiranisë së mullahëve