Protestë në Iran (foto fajli)

Kjo fundjavë shënoi fillimin e Vitit të Ri pers, Novruz. Iranianët nisën vitin 1400 sipas kalendarit pers. Në këtë vit ata do të përballen me rreziqe të konsiderueshme, por edhe mundësi të mëdha. Viti i kaluar ishte i mbushur me vështirësi të shumta, duke përfshirë kolapsin ekonomik, përkeqësimin e represionit të regjimit, dhe një krizë të koronavirusit që është më e rënda në Lindjen e Mesme. Secili nga këto probleme do të vazhdojë pa dyshim edhe gjatë këtij viti të ri, por po të bazohemi tek eksperiencat e fundit, ata do të ndihmojnë gjithashtu për të ushqyer një lëvizje protestuese në rritje, e cila përbën një sfidë gjithnjë e më të madhe për diktaturën teokratike ekzistuese.

Trazirat publike dhe hakmarrja e regjimit kanë qenë në një rreth vicioz për më shumë se dy vite, por ndonëse populli iranian ka vuajtur jashtëzakonisht nga kjo, ai ka bërë gjithashtu progres të konsiderueshëm në luftën për ta shndërruar Iranin në një Republikë vërtet demokratike.

Kjo përpjekje filloi me zell në fund të 2017-ës, me një kryengritje mbarëkombëtare që i solli në vëmendje më plotësisht se kurrë më parë slloganet e rrepta anti-regjim. Ajo vazhdoi përmes protestave të shpërndara që përfshinë të gjithë vitin e mëpasshëm, dhe arritën një kreshendo të re në nëntor 2019 me një kryengritje edhe më të madhe. Në javët e fundit përpara këtij Viti të Ri iranian, trazirat publike duket se erdhën duke u rritur sërish, fillimisht në formën e protestave masive nga pensionistët dhe më vonë në formën e përplasjeve midis qytetarëve dhe forcave represive në provincën kufitare Sistan dhe Baluchistan.

Ky Novruz paraqet një mundësi të përsosur për komunitetin ndërkombëtar që të hedhë një hap që është dashur të hidhet shumë kohë më parë, dhe ta njohë zyrtarisht të drejtën e popullit iranian për t’i rezistuar tiranisë së mullahëve

Protestuesit e rinj iranianë në Teheran thërrasin “Poshtë Khamenei” duke iu referuar Liderit Suprem të regjimit, Ali Khamenei – janar 2020

Një tjetër vit pers plot me vuajtje ka kaluar nën teokracinë e mullahëve në Iran. Krizat sfilitëse ekonomike dhe shoqërore, fatalitetet e larta të koronavirusit, dhe intensifikimi i represionit kanë qenë rezultat i një diktature brutale. Por për regjimin, më shumë se kurrë më parë, ky ka qenë një vit plot goditje madhore që e kanë çuar më afër fundit sistemin e mullahëve.

Rrethanat ekonomike dhe shoqërore

Gjatë vitit të shkuar, rritja ekstreme e çmimeve ushtroi një presion tepër të madh mbi popullin, duke e çuar pragun e varfërisë në 80 përqind. Klasa e mesme pothuajse është zhdukur, dhe miliona familje i janë shtuar klasës së varfërisë ekstreme. Në disa raste, edhe buka blihet me këste.

Kolapsi i bursës ka shkaktuar një krizë të re. Regjimi i ka nxitur njerëzit të investonin në bursë ndërkohë që shumë banka kishin falimentuar. Si rezultat, tre milion njerëz humbën asetet e tyre. “Shteti ka konfiskuar 2,500 trilion rial (rreth $9.2 bilion) nga ‘aksionet e drejtësisë’ për përfitimin e vet,” sipas një artikulli nga e përditshmja shtetërore Javan më 14 qershor 2020.

“Pasuria e popullit është vjedhur për të financuar defiçitet e buxhetit qeveritar, të cilat arritën në 2,730 trilion rial (rreth $10.8 bilion) në 2020-ën,” sipas agjencisë së lajmeve të Majlis (Parlamentit) të regjimit më 13 dhjetor 2020, e cila shton se defiçiti i buxhetit të vitit 2021 do të arrijë së shpejti në 3,340 trilion toman (rreth $13.25 bilion).

Kriza katastrofike e koronavirusit përfshiu gjithë vendin në fund të vitit të shkuar. Bilanci më i fundit i vdekjeve është 234,600 në 522 qytete të shpërndara në të 31 provincat e Iranit, sipas raporteve të mbledhura nga opozita Organizata Muxhahedine e Popullit të Iranit (PMOI/MEK). Por e ardhmja nuk duket e mirë ndërkohë që regjimi vazhdon ta vonojë sigurimin e vaksinave.

Protestat në Iran – foto fajli

Pas disa kryengritjeve popullore gjatë dy viteve të mëparshme, protestat iraniane ndaluan për një kohë të shkurtër për shkak të situatës së pandemisë së koronavirusit. Kjo nuk do të thotë që zemërimi i popullit ndaj keqmenaxhimit ekonomik dhe korrupsionit qeveritar është zbutur. Thjesht organizimi i demonstratave në shkallë të gjerë u bë më i vështirë përballë shpërthimit vdekjeprurës të virusit që e ka prekur Iranin shumë më rëndë sesa vendet përreth.
Gjithsesi, një gjë që nuk është zbutur fare është pikërisht ankthi i regjimit iranian lidhur me trazirat publike. Në fakt, ka arsye për të besuar se ky ankth vetëm sa është thelluar edhe më shumë gjatë periudhës së pandemisë, teksa qytetarët iranianë u bënë gjithnjë e më të vetëdijshëm për dështimin e plotë të regjimit në konfrontimin e krizës së shëndetit publik.
Regjimi e ka lejuar qëllimisht sëmundjen të përhapet në Iran në mënyrë relativisht të pakontrolluar, duke i përdorur njerëzit si një mjet për uljen e shkallës së protestave për një periudhë afat-shkurtër, por gjithashtu edhe si një mjet për të konsoliduar kontrollin e tij mbi shoqërinë civile. Komentet nga Lideri Suprem i regjimit Ali Khamenei, i cili e përshkruan pandeminë si një “bekim,” dhe fakti që Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike i është dhënë autoriteti për të kontrolluar derë më derë në çdo lagje, gjoja për të identifikuar dhe izoluar të infektuarit, konfirmojnë se qëllimi i regjimit ka qenë përdorimi i viktimave në masë për të parandaluar një kryengritje.

Sot, e Shtunë, 20 Mars 2021, shënon Vitin e Ri Iranian, Nevruz. Duke parë që shpërthimi i koronavirusit arriti përmasa me të vërtetë globale marsin e kaluar, është e sigurt të thuhet se viti 1399 në kalendarin persian ishte përcaktuar edhe më plotësisht nga pandemia se viti 2020 në kalendarin perëndimor.

Për qytetarët e Iranit, kjo nuk ka të bëjë vetëm me vuajtjet e shkaktuara nga pandemia, por edhe me tendencat që ndërpreu. Për më shumë se dy vjet para se të regjistroheshin rastet e para të brendshme të Covid-19, vendi kishte qenë vendi i trazirave pak a shumë të vazhdueshme të drejtuara nga grupe aktiviste që mbrojnë hapur për përmbysjen e diktaturës teokratike.

Protestat e para të tilla filluan në dhjetor 2017 dhe zgjatën në pjesën më të madhe të muajit pasardhës, duke u përhapur në mbi 100 qytete dhe qyteza përgjatë rrugës. Udhëheqësi Suprem i regjimit të Iranit Ali Khamenei pranoi në një fjalim të janarit 2018 që grupi kryesor i opozitës pro-demokracisë, Organizata Popullore Muxhahedine e Iranit (PMOI-MEK), kishte “planifikuar për muaj” për të lehtësuar kryengritjen. Autoritetet u përgjigjën me masa brutale shtypëse, duke vrarë dhjetëra protestues dhe duke burgosur sistematikisht mijëra aktivistë të njohur dhe të dyshuar.

Këto demonstrata ndihmuan për të mbajtur parullat nga kryengritja e mëparshme në qarkullimin e zakonshëm. Kjo, nga ana tjetër, krijoi bazën që ata të kthehen në rëndësi kombëtare në nëntor 2019, kur njoftimi i regjimit për rritjen e çmimit të benzinës shkaktoi zemërim të ri midis një popullsie që tashmë ishte çuar në varfëri të thellë. Duke parë njoftimin si një shenjë të qartë të vetë-interesit të regjimit dhe shpërfilljes së nevojave thelbësore të njerëzve të tij, qytetarët e gati 200 qyteteve dhe qyteteve dolën në rrugë në mënyrë që edhe një herë të kërkojnë heqjen e qeverisë ekzistuese në tërësinë e saj.