Të martën më 8 qershor, Mekanizmi Ndërkombëtar për Gjyqet Penle (International Residual Mechanism for Criminal Tribunals – IRMCT) dha gjykimin final në çështjen e komandantit serbo-boshnjak Ratko Mladic për krime lufte. Ai kishte mbikëqyrur ekzekutimin pa procedura të rreth 8,000 burrave e djemve të paarmatosur në Srebrenica të Bosnjës dhe Hercegovinës, rreth 26 vite më parë.

“Sot, Mekanizmi Ndërkombëtar i Kombeve të Bashkuara për Gjyqet Penale në Hagë konfirmoi dënimin e tij për gjenocid, krime kundër njerëzimit, dhe krime lufte. Ky gjykim historik tregon se ata që kryejnë krime të tmerrshme nuk shpëtojnë pa dhënë llogari. Ai përforcon gjithashtu vendosmërinë tonë të përbashkët për të parandaluar mizori të tilla në të ardhmen kudo në botë,” deklaroi Presidenti amerikan Joe Biden.

“Mohimi i gjenocidit, revizionizmi dhe mbulimi me lavdi i kriminelëve të luftës bien në kontradiktë me vlerat më themelore europiane. Vendimi i sotëm është një mundësi për liderët në Bosnje e Hercegovinë dhe në rajon që, duke patur parasysh faktet, të marrin drejtimin në nderimin e viktimave,” lexon një deklaratë e përbashkët nga Përfaqësuesi i Lartë i BE Josep Borrell dhe Komisioneri Olivér Várhelyi.

Ndërkohë, Ebrahim Raisi, i cili dyshohet se ka luajtur një rol kryesor në vrasjen masive të mijëra të burgosurve politikë në 1988-ën, aktualisht po kandidon për president. Sipas të mbijetuarve dhe detajeve të marra nga familjet e viktimave, Raisi ka luajtur një rol kyç në spastrimin e burgjeve nga të burgosurit politikë, veçanërisht anëtarët e mbështetësit e opozitës kryesore Mojahedin-e Khalq (MEK/PMOI).

Regjimi i Iranit do të zhvillojë farsën e zgjedhjeve presidenciale më 18 qershor. Ndërkohë që iranianët i kanë shtuar thirrjet për bojkot të zgjedhjeve, shqetësimi kryesor i komunitetit ndërkombëtar është qëndrimi i presidentit të ri për sa i përket programit bërthamor të regjimit dhe negociatave.

Lideri Suprem i regjimit Ali Khamenei e ka përdorur Këshillin e Gardianëve, i cili ka për detyrë të shqyrtojë kandidatët, për t’i liruar rrugën Ebrahim Raisi-t drejt marrjes së presidencës së regjimit. Hapja e rrugës për Raisi-n është pjesë e politikës së Khamenei-t për konsolidimin e pushtetit në regjim. Arsyeja kryesore e Khamenei-t për ta nxjerrë Raisi-n fitues nga kutitë e votimit, pavarësisht historikut të tij të errët të dhunimit të të drejtave njerëzore, është që të përballet me shoqërinë e trazuar të Iranit dhe me lëvizjen e organizuar të Rezistencës. Por megjithatë, përzgjedhja e Raisi-t do të ndikonte në marrëdhënien e regjimit me vendet perëndimore dhe në përpjekjen për prodhimin e një bombe atomike, pasi është pjesë e politikës së Khamenei-t për konsolidimin e pushtetit në regjimin e tij.

Maryam Rajavi, Tubimi Irani i Lirë — Paris 2018

Që nga fillimi i 2018-ës, diskutimet publike në Iran janë kthyer në drejtim të perspektivës për ndryshim regjimi. Qytetarët e rëndomtë, të mbështetur nga një lëvizje e organizuar Rezistence, kanë organizuar demonstrata të shumta ku kanë bërë thirrje pikërisht për këtë. Ndërkohë, zyrtarët e qeverisë e kanë pranuar se ruajtja e pushtetit prej tyre gjendet përballë një sfide dhe e kanë shtypur mospajtimin e popullit në një nga mënyrat më të dhunshme në historinë bashkëkohore të Iranit, me nivele të ndryshme suksesi.
Këto fenomene filluan kur protestat ekonomike, që kishin filluar që në muajin e fundit të 2017-ës, nisën të përhapeshin në dhjetëra lokalitete duke marrë përsipër ndërkohë edhe një mesazh më të gjerë e më politik. Nga mesi i janarit 2018, këto protesta ishin kthyer në një kryengritje të mirëfilltë anti-qeveritare me sllogane si “vdekje diktatorit” ku dënoheshin hapur të dy fraksionet e politikës iraniane, si ai “konservator” ashtu edhe ai “reformist.” Ky refuzim i plotë i sistemit në pushtet e bëri Liderin Suprem të regjimit ta pranonte pa qejf se trazirat ishin lehtësuar në një pjesë të madhe nga Organizata Muxhahedine e Popullit të Iranit (PMOI/MEK).
Ky grup rezistence pro demokracisë ka kohë që njihet nga aktivistët iranianë, mërgimtarët, dhe mbështetësit e tyre politikë në mbarë botën si themeli i një alternative të arsyeshme ndaj regjimit ekzistues teokratik. MEK është grupi kryesor përbërës i Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit. Gjatë viteve përpara pandemisë, NCRI zhvillonte një tubim të përvitshëm mërgimtarësh në Europë, tubim në të cilin përqafohej haptazi kauza e ndryshimit të regjimit duke theksuar gjithashtu planet për themelimin e një qeverie tranzitore mbi bazën e planit me 10 pika të përpiluar nga Presidentja e zgjedhur e NCRI, zonja Maryam Rajavi.
Ky plan bën thirrje për zgjedhje të lira e të drejta, ndarjen e fesë nga shteti, mbrojtje ligjore për të drejtat e grave dhe minoriteteve, dhe braktisjen e ambicieve bërthamore të regjimit aktual e strategjive luftënxitëse të tij në rajon. Nuk është e habitshme që ky plan është përqafuar nga politikë-bërës amerikanë e europianë nga të gjitha partitë madhore politike. Kjo mbështetje ka qenë e dukshme nga prania e tyre në tubimet e përvitshme, por mund të argumentohet se këto tubime kanë shërbyer kryesisht për t’u dhënë mundësi aktivistëve brenda Iranit të përçojnë mesazhet e tyre.

Këto mesazhe e kanë bërë të qartë, shumë kohë përpara janarit 2018, se Irani po shkonte drejt një përballjeje madhore midis qytetarëve dhe regjimit. Dhe pasi kryengritja e parë u shtyp gradualisht nga regjimi, shpejt u bë e qartë që do të vinin edhe përballje të tjera të ngjashme. Nga fundi i atij muaji ishin vrarë disa dhjetëra protestues paqësorë, një numër prej të cilëve kishin humbur jetën nën torturë.
Ndonëse këto demonstrata kishin qenë pak a shumë të izoluara nga njëra-tjetra, ato krijuan terrenin për një tjetër kryengritje mbarëkombëtare në nëntor 2019, edhe më të gjerë sesa pararendësja e saj. Banorë nga gati 200 qytete të mëdha e të vogla morën pjesë në këtë lëvizje, e cila shpërtheu në mënyrë spontane pas shpalljes nga autoritetet e regjimit se do të kishte një rritje shumë të madhe në çmimet e gazolinës, në një kohë kur kolapsi ekonomik po ecte me ritme të shpejta. Edhe një herë, pjesëmarrësit bënë thirrje për largimin e “diktatorit” Khamenei, si dhe të presidentit supozimisht më të moderuar, Hassan Rouhani.

Nga e majta në të djathtë: Navid, Vahid dhe Habib Afkari

Saeed Afkari, vëlla i kampionit të ekzekutuar të mundjes Navid Afkari dhe i vëllezërve të burgosur Afkari, tha dje në Twitter se forensika ka konfirmuar që plagët e dy vëllezërve të tij janë nga tortura.

“Sipas forensikës, vëllai im Habib ka pësuar thyerje të gishtit të këmbës, thyerje të kyçit të dorës që nuk është shëruar ende, dhe këputje në shpatull nga koha e mbajtjes së tij në Inteligjencë. Vahid ka lënduar qafën dhe krahun pas tentativës për vetëvrasje në protestë ndaj torturës fizike e psikologjike. Ata janë mbajtur të burgosur në izolim për 279 ditë pa kujdes mjekësor,” shkruan Saeed në Twitter.

Tre vëllezërit Afkari janë arrestuar për pjesëmarrje në protesta mbarëkombëtare në gusht 2018. Pas ekzekutimit të Navid-it në shtator, Vahid dhe Habib janë mbajtur në burgim të izoluar dhe u janë ndaluar telefonatat në Burgun Adel Abad të Shiraz-it në Iranian jug-perëndimor për më shumë se nëntë muaj.

Irani po përjeton kriza të shumta ekonomike. Populli iranian vuan nga rritja ekstreme e çmimeve. Ndërkohë që shumë përpiqen të fajësojnë sanksionet për vështirësitë e popullit, faktet e pranuara nga mediat shtetërore tregojnë se si korrupsioni dhe politikat e gabuara të regjimit e kanë dëmtuar ekonominë e Iranit.

“Duket se rrënjët e inflacionit dhe rënies ekonomike gjenden në mungesën e përgjegjësisë dhe në neglizhencën e zyrtarëve,” shkruante më 9 qershor 2021 e përditshmja shtetërore Hamdeli.

Një nga arsyet kryesore të rritjes së inflacionit në Iran është sasia tepër e madhe e likuiditetit, e cila nuk përputhet me prodhimin dhe ekspotet e Iranit.

“Situata e tregut të parave është bërë alarmuese gjatë tre viteve të fundit. Likuiditeti po rritet vazhdimisht nën hijen e rritjes së koefiçentit të likuiditetit pa asnjë ndryshim në sasinë e prodhimit në vend,” shkruante të mërkurën e përditshmja shtetërore Jahan-e Sanat.

“Shkaku i rritjes së likuiditetit mund të gjendet tek rritja e shpenzimeve të qeverisë që i kalojnë të ardhurat e saj. Kështu, printimi i kartmonedhave nga rritja e aseteve të huaja të bankës qendrore apo lëshimi i bonove të thesarit mund të konsiderohet si burimi i qeverisë për kompensimin e defiçitit të saj buxhetor,” shton Jahan-e Sanat.

“Shpenzimet aktuale vetëm të qeverisë llogariten të jenë në shifrën nëntë kuadrilion toman këtë vit. Të ardhurat e qeverisë nga taksat nuk e mbulojnë as një të tretën e kësaj shume.

Si rezultat, kur shpenzimet i tejkalojnë të ardhurat, qeveria ose fillon të printojë kartmonedha, lëshon bono thesari, ose merr hua nga banka qendrore,” thotë Jahan-e Sanat.

Jahan-e Sanat shton se, për sa kohë që regjimi do të vazhdojë me të njëjtën procedurë, likuiditeti dhe inflacioni “do të rriten me shpejtësi.”

Të shtunën, regjimi iranian zhvilloi debatin e parë presidencial përpara farsës së zgjedhjeve që do të zhvillohen më 18 qershor. Ky spektakël rikonfirmoi angazhimin e iranianëve për t’i bojkotuar zgjedhjet dhe për të shprehur mbështetje për ndryshimin e regjimit. Vetëm shtatë të ashtu-quajtur “kandidatë” do të garojnë në votimet e këtij muaji, nga gati 600 që ishin regjistruar përpara vetingut nga Këshilli i Gardianëve. Këto zgjedhje janë thjesht një formalitet dhe shfaqje publike, dhe kanë për qëllim të instalojnë Kryegjyqtarin aktual të regjimit, Ebrahim Raisi – kandidatin e preferuar të Liderit Suprem të mullahëve, Ali Khamenei – si president të ardhshëm.

Me sa duket, ky debat shërbeu kryesisht për t’i dhënë Raisi-t dhe anëtarëve të tjerë të fraksionit të tij një mundësi për të fajësuar presidentin e regjimit Hassan Rouhani për përkeqësimin e problemeve ekonomike të vendit dhe për përhapjen e Covid-19. Por asnjëri nga kandidatët nuk ofroi ndonjë plan për krizat aktuale, pasi ata të gjithë janë të përfshirë në krijimin e këtyre krizave dhe në intensifikimin e tyre.

Kush është Ebrahim Raisi, një kandidat në zgjedhjet presidenciale të Iranit dhe një ekzekutues në masakrën e 1988-ës

Kjo përqasje i mbrojti kandidatët nga përgjegjësia për të prezantuar preferenca politike që mund të adresonin inflacionin e shfrenuar, papunësinë, dhe rritjen e çmimeve të artikujve bazë, faktorë që kontribuojnë në krijimin e një situate ku mbi 50 përqind e gjithë popullsisë iraniane jeton nën pragun e varfërisë.

Autoritetet e regjimit dhe mediat shtetërore kanë kohë që paralajmërojnë për nivelet më të ulëta ndonjëherë të pjesëmarrjes së votuesve, dhe kritika që ato vetë i kanë bërë procesit të së shtunës tregon se këto pritshmëri vetëm sa janë përforcuar.

Bojkoti mbarëkombëtar i farsës së zgjedhjeve nuk është thjesht tregues i apatisë së votuesve, por në fakt është rezultat i një fushate të koordinuar për bojkot që është promovuar nga opozita iraniane, Organizata Muxhahedine e Popullit të Iranit (PMOI/MEK). “Njësitë e Rezistencës” të MEK, vetëm brenda prillit, i kanë shfaqur publikisht nxitjet e tyre për bojkot në të paktën 250 lokacione në mbarë vendin, dhe përpjekjet e tyre kanë vazhduar edhe gjatë majit e qershorit, duke tërhequr vëmendjen e shumë pjesëmarrësve në protestat kundër problemeve ekonomike.

Të martën më 8 qershor, një grup ish të burgosurish politikë iranianë, anëtarë dhe mbështetës të MEK, morën pjesë në një konferencë të zhvilluar nga komiteti i punëve të jashtme i Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit (NCRI), duke hedhur dritë mbi rekordin kriminal të kandidatëve të farsës së zgjedhjeve presidenciale të regjimit, veçanërisht të Ebrahim Raisi-t. Ky event u drejtua nga Z. Hossain Abedini, zëvendës drejtori i zyrës përfaqësuese të NCRI në Mbretërinë e Bashkuar.

Këta ish të burgosur politikë kishin qenë personalisht dëshmitarë të masakrës së 1988-ës ndaj të burgosurve politikë në Iran. Kandidati kryesor në farsën e zgjedhjeve presidenciale të regjimit është Ebrahim Raisi, kryegjyqtari aktual i Iranit, dhe anëtar i komisionit të vdekjes. Raisi ka luajtur një rol thelbësor në masakrën ndaj mbi 30,000 të burgosurve politikë, shumica anëtarë e mbështetës të Organizatës Muxhahedine të Popullit të Iranit (PMOI/MEK).

Në fjalën e tij hyrëse, Z. Abedini iu referua qëllimit të Liderit Suprem të regjimit, Ali Khamenei, për ta konsoliduar pushtetin duke nxjerrë fitues Raisi-n nga votimet.

“Irani gjendet në prag të një transformimi thelbësor në “zgjedhjet” presidenciale të këtij viti. Lideri Suprem i regjimit, Ali Khamenei, ka hedhur një hap madhor për ta nxjerrë në avantazh kandidatin e tij të preferuar për presidencë, Ebrahim Raisi-n, kryegjyqtarin aktual, tha Z. Abedini.

1. Abedini më pas foli shkurtimisht për rekordin e errët të Raisi-t.

“Populli iranian e njeh Raisi-n si “Laroja i masakrës së 1988-ës.” Ai ka qenë një nga autorët kryesorë të vrasjes së mbi 30,000 të burgosurve politikë, shumica dërrmuese e të cilëve ishin aktivistë të Organizatës Muxhahedine të Popullit të Iranit ose MEK në 1988-ën. Për më tepër, ai nuk ka kredenciale akademike apo fetare as brenda teokracisë vrasëse. Thënë shkurt, Raisi i ka fituar kredencialet e tij në regjim si një vrasës zemërgur i cili është ngritur në radhët e banditëve injorantë, me një rekord të vërtetuar 40-vjeçar për ekzekutime e represion,” tha Z. Abedini.

“Në verën dhe vjeshtën e 1988-ës, ai ka qenë anëtar i Komisionit të Vdekjes në burgjet Evin dhe Gohardasht. Në këtë komision të vdekjes, Raisi luante rolin e prokurorit. Ai shërbente si ndërmjetës i Khomeini-t dhe merrte misione të veçanta për të kryer spastrime në provincat e tjera, duke përfshirë Lorestan, Kermanshah, dhe Semnan. Khomeini i kishte dhënë Raisi-t autoritet të plotë, dhe ata nuk ishin të detyruar t’u bindeshin asnjë kufizimi apo urdhri administrativ e qeveritar,” shtoi Z. Abedini.