Këshilli Kombëtar i Rezistencës së Iranit javët e fundit ka bërë përpjekje të mëdha për të sjellë në vëmendje trashëgiminë e dhunimeve të të drejtave të njeriut të kryera apo të mundësuara nga kandidati kryesor në farsën e zgjedhjeve të ardhshme presidenciale të regjimit iranian.

Nëse nuk ndodh asgjë e papritur për ta ndryshuar këtë rezultat përpara 18 qershorit, tre javë më vonë, nga 10 deri më 12 korrik, do të zhvillohet pa dyshim një diskutim gjithëpërfshirës mbi pasojat e tij në tubimin e përvitshëm të mërgimtarëve iranianë dhe mbështetësve politikë. Vitet e mëparshme, evente të tilla kanë tërhequr turma me mbi 100,000 njerëz, dhe eventi i 2018-ës tërhoqi madje edhe vëmendjen e një skuadre operativësh terroristë iranianë të cilët tentuan të shpërthenin një bombë në vendin e zhvillimit të tubimit dhe të vrisnin presidenten e zgjedhur të NCRI-së, zonjën Maryam Rajavi. Organizatori i atij komploti, diplomati iranian Assadollah Assadi, u dënua me 20 vjet burg në shkurt, pas një gjykimi ku u vërtetua se ai dhe tre bashkëpunëtorët e tij kishin vepruar nën urdhra të marra nga nivele të larta brenda regjimit iranian.

Të martën më 8 qershor, Mekanizmi Ndërkombëtar për Gjyqet Penle (International Residual Mechanism for Criminal Tribunals – IRMCT) dha gjykimin final në çështjen e komandantit serbo-boshnjak Ratko Mladic për krime lufte. Ai kishte mbikëqyrur ekzekutimin pa procedura të rreth 8,000 burrave e djemve të paarmatosur në Srebrenica të Bosnjës dhe Hercegovinës, rreth 26 vite më parë.

“Sot, Mekanizmi Ndërkombëtar i Kombeve të Bashkuara për Gjyqet Penale në Hagë konfirmoi dënimin e tij për gjenocid, krime kundër njerëzimit, dhe krime lufte. Ky gjykim historik tregon se ata që kryejnë krime të tmerrshme nuk shpëtojnë pa dhënë llogari. Ai përforcon gjithashtu vendosmërinë tonë të përbashkët për të parandaluar mizori të tilla në të ardhmen kudo në botë,” deklaroi Presidenti amerikan Joe Biden.

“Mohimi i gjenocidit, revizionizmi dhe mbulimi me lavdi i kriminelëve të luftës bien në kontradiktë me vlerat më themelore europiane. Vendimi i sotëm është një mundësi për liderët në Bosnje e Hercegovinë dhe në rajon që, duke patur parasysh faktet, të marrin drejtimin në nderimin e viktimave,” lexon një deklaratë e përbashkët nga Përfaqësuesi i Lartë i BE Josep Borrell dhe Komisioneri Olivér Várhelyi.

Ndërkohë, Ebrahim Raisi, i cili dyshohet se ka luajtur një rol kryesor në vrasjen masive të mijëra të burgosurve politikë në 1988-ën, aktualisht po kandidon për president. Sipas të mbijetuarve dhe detajeve të marra nga familjet e viktimave, Raisi ka luajtur një rol kyç në spastrimin e burgjeve nga të burgosurit politikë, veçanërisht anëtarët e mbështetësit e opozitës kryesore Mojahedin-e Khalq (MEK/PMOI).

Regjimi i Iranit do të zhvillojë farsën e zgjedhjeve presidenciale më 18 qershor. Ndërkohë që iranianët i kanë shtuar thirrjet për bojkot të zgjedhjeve, shqetësimi kryesor i komunitetit ndërkombëtar është qëndrimi i presidentit të ri për sa i përket programit bërthamor të regjimit dhe negociatave.

Lideri Suprem i regjimit Ali Khamenei e ka përdorur Këshillin e Gardianëve, i cili ka për detyrë të shqyrtojë kandidatët, për t’i liruar rrugën Ebrahim Raisi-t drejt marrjes së presidencës së regjimit. Hapja e rrugës për Raisi-n është pjesë e politikës së Khamenei-t për konsolidimin e pushtetit në regjim. Arsyeja kryesore e Khamenei-t për ta nxjerrë Raisi-n fitues nga kutitë e votimit, pavarësisht historikut të tij të errët të dhunimit të të drejtave njerëzore, është që të përballet me shoqërinë e trazuar të Iranit dhe me lëvizjen e organizuar të Rezistencës. Por megjithatë, përzgjedhja e Raisi-t do të ndikonte në marrëdhënien e regjimit me vendet perëndimore dhe në përpjekjen për prodhimin e një bombe atomike, pasi është pjesë e politikës së Khamenei-t për konsolidimin e pushtetit në regjimin e tij.

Maryam Rajavi, Tubimi Irani i Lirë — Paris 2018

Që nga fillimi i 2018-ës, diskutimet publike në Iran janë kthyer në drejtim të perspektivës për ndryshim regjimi. Qytetarët e rëndomtë, të mbështetur nga një lëvizje e organizuar Rezistence, kanë organizuar demonstrata të shumta ku kanë bërë thirrje pikërisht për këtë. Ndërkohë, zyrtarët e qeverisë e kanë pranuar se ruajtja e pushtetit prej tyre gjendet përballë një sfide dhe e kanë shtypur mospajtimin e popullit në një nga mënyrat më të dhunshme në historinë bashkëkohore të Iranit, me nivele të ndryshme suksesi.
Këto fenomene filluan kur protestat ekonomike, që kishin filluar që në muajin e fundit të 2017-ës, nisën të përhapeshin në dhjetëra lokalitete duke marrë përsipër ndërkohë edhe një mesazh më të gjerë e më politik. Nga mesi i janarit 2018, këto protesta ishin kthyer në një kryengritje të mirëfilltë anti-qeveritare me sllogane si “vdekje diktatorit” ku dënoheshin hapur të dy fraksionet e politikës iraniane, si ai “konservator” ashtu edhe ai “reformist.” Ky refuzim i plotë i sistemit në pushtet e bëri Liderin Suprem të regjimit ta pranonte pa qejf se trazirat ishin lehtësuar në një pjesë të madhe nga Organizata Muxhahedine e Popullit të Iranit (PMOI/MEK).
Ky grup rezistence pro demokracisë ka kohë që njihet nga aktivistët iranianë, mërgimtarët, dhe mbështetësit e tyre politikë në mbarë botën si themeli i një alternative të arsyeshme ndaj regjimit ekzistues teokratik. MEK është grupi kryesor përbërës i Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit. Gjatë viteve përpara pandemisë, NCRI zhvillonte një tubim të përvitshëm mërgimtarësh në Europë, tubim në të cilin përqafohej haptazi kauza e ndryshimit të regjimit duke theksuar gjithashtu planet për themelimin e një qeverie tranzitore mbi bazën e planit me 10 pika të përpiluar nga Presidentja e zgjedhur e NCRI, zonja Maryam Rajavi.
Ky plan bën thirrje për zgjedhje të lira e të drejta, ndarjen e fesë nga shteti, mbrojtje ligjore për të drejtat e grave dhe minoriteteve, dhe braktisjen e ambicieve bërthamore të regjimit aktual e strategjive luftënxitëse të tij në rajon. Nuk është e habitshme që ky plan është përqafuar nga politikë-bërës amerikanë e europianë nga të gjitha partitë madhore politike. Kjo mbështetje ka qenë e dukshme nga prania e tyre në tubimet e përvitshme, por mund të argumentohet se këto tubime kanë shërbyer kryesisht për t’u dhënë mundësi aktivistëve brenda Iranit të përçojnë mesazhet e tyre.

Këto mesazhe e kanë bërë të qartë, shumë kohë përpara janarit 2018, se Irani po shkonte drejt një përballjeje madhore midis qytetarëve dhe regjimit. Dhe pasi kryengritja e parë u shtyp gradualisht nga regjimi, shpejt u bë e qartë që do të vinin edhe përballje të tjera të ngjashme. Nga fundi i atij muaji ishin vrarë disa dhjetëra protestues paqësorë, një numër prej të cilëve kishin humbur jetën nën torturë.
Ndonëse këto demonstrata kishin qenë pak a shumë të izoluara nga njëra-tjetra, ato krijuan terrenin për një tjetër kryengritje mbarëkombëtare në nëntor 2019, edhe më të gjerë sesa pararendësja e saj. Banorë nga gati 200 qytete të mëdha e të vogla morën pjesë në këtë lëvizje, e cila shpërtheu në mënyrë spontane pas shpalljes nga autoritetet e regjimit se do të kishte një rritje shumë të madhe në çmimet e gazolinës, në një kohë kur kolapsi ekonomik po ecte me ritme të shpejta. Edhe një herë, pjesëmarrësit bënë thirrje për largimin e “diktatorit” Khamenei, si dhe të presidentit supozimisht më të moderuar, Hassan Rouhani.