Shkruar nga Alejo Vidal Quadras

Ekspozitë me foto përballë Departamentit amerikan të Shtetit, në përkujtim të masakrës së 1988-ës, tetor 2020

Nga Alejo Vidal-Quadras

Javaid Rehman, raportuesi special i OKB mbi situatën e të drejtave të njeriut në Iran, prezantoi raportin e tij më të fundit në Asemblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara këtë javë dhe nënvizoi ekzistencën e një “klime pandëshkueshmërie” të vazhdueshme pas marrjes së detyrës më 5 gusht nga presidenti i ri i regjimit iranian, Ebrahim Raisi.
Në 1988-ën, Raisi shërbente si zëvendës prokuror publik për Teheranin në kohën që themeluesi i regjimit, Ruhollah Khomeini, nxori një fetva e cila deklaronte se opozita kryesore, Mojahedin-e-Khaleq, MEK, ishte fajtore për “armiqësi kundër Zotit”, një akuzë që mbart dënimin me vdekje. Si përgjigje ndaj kësaj urdhërese, në Teheran u krijua një “Komisioni i Vdekjes” për të mbikëqyrur marrjen në pyetje dhe dënimin kapital të cilitdo që konsiderohej se “vazhdonte t’i ruante idetë e tij” në lidhje me MEK. Raisi ishte një nga katër  personat e caktuar në këtë komision, dhe ndërkohë që masakra vazhdonte, juridiksioni i tij personal u zgjerua edhe në rajonet përtej Teheranit.

Raisi, Kasapi i Masakrës së 1988-ës në Iran

Duke patur parasysh rolin e rëndësishëm të tij në këtë masakër, Raisi është përgjegjës për shumë, në mos për pjesën më të madhe të 30,000 varjeve e pushkatimeve që u kryen gjatë një periudhe afërsisht tre-mujore në verën e 1988-ës. Shumë kritikë e përshkruajnë fushatën presidenciale virtualisht të pasfiduar të Raisi-t si një shprehje të qëndrimit të papenduar të regjimit ndaj kësaj masakre dhe si një shenjë të mundshme që nën administratën e tij do të ketë një zgjerim të shtypjes ndaj disidencës.
Ky perceptim është përforcuar nga faktet që rrethojnë periudhën e Raisi-t si krye-gjyqtar, post që iu dha nga Lideri Suprem në fillim të 2019-ës, me sa duket si një hap në rrugën drejt presidencës. Gjatë kohës që ai udhëhiqte gjyqësorin shpërtheu një kryengritje mbarëkombëtare në nëntor 2019, në të cilën u bënë thirrje të qarta për ndryshim regjimi dhe sllogane si “vdekje diktatorit.” Këto trazira iu atribuan në masë të madhe përpjekjeve organizative të MEK, të cilët kishin qenë shënjestra kryesore e fetvas së Khomeini-t. Ky fakt u përdor për të justifikuar nivele të një represioni të dhunshëm që nuk ishin parë që nga koha e masakrës.
Brenda pak ditësh nga shpërthimi spontan i protestave në gati 200 qytete të vogla e të mëdha, Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike filloi të hapte zjarr mbi turmat e protestuesve duke vrarë afërsisht 1,500 njerëz. Mbi 12,000 aktivistë u arrestuan në këto incidente dhe më vonë, raportet nga mbrojtësit e të drejtave njerëzore, përfshirë Javaid Rehman, konfirmuan që shumë nga të arrestuarit ishin torturuar nga gjyqësori i udhëhequr prej Raisi-t gjatë një periudhe disa-mujore.
Duke e sjellë në vëmendje rolin e tij në shtypjen e këtyre protestave si dhe në masakrën e 1988-ës, Amnesty International e ka përshkruar zgjedhjen presidenciale të Raisi-t si një kujtesë të faktit që “pandëshkueshmëria ka pushtet absolut në Teheran” dhe ka dënuar faktin që ai ka vazhduar të ngrihet në rangjet e regjimit në vend që të përballet me ndjekjen penale për krime kundër njerëzimit. Raporti më i fundit i Rehman-it duket se e pohon këtë ndjenjë, duke u fokusuar në mënyra të tjera përmes të cilave regjimi shpreh vetëbesim në pandëshkueshmërinë e tij, sidomos për sa i përket masakrës së 1988-ës.

“Raportuesi Special është i shqetësuar për raportet që tregojnë se autoritetet po përpiqen të vazhdojnë shkatërrimin e provave të shkeljeve të së kaluarës, duke përfshirë të ekzekutimeve masive pa gjyq të disidentëve politikë në 1988-ën,” thotë raporti. Ky shkatërrim i provave ka qenë temë e thirrjeve të shumta për veprim nga Amnesty International, Rehman, dhe mbrojtës të tjerë të të drejtave njerëzore gjatë viteve. Ky shkatërrim përfshin një numër projektesh ndërtimi të mbështetura nga qeveria, të cilat zhvillohen në vendet ku dyshohet se ndodhen varret masive të fshehta të shumë prej viktimave të masakrës.
Në shtator 2020, Rehman së bashku me gjashtë raportues specialë të tjerë të OKB-së sollën në vëmendje këtë dhe çështje të tjera të lidhura me masakrën e 1988-ës përmes një letre drejtuar autoriteteve iraniane. Tre muaj më vonë, pasi u bë e qartë se Teherani nuk kishte ndër mend t’i përgjigjej apelit për transparencë dhe  llogaridhënie, letra u publikua  për një audiencë ndërkombëtare. Teksti i saj bëri të qartë se ekspertët e OKB-së prisnin që komuniteti ndërkombëtar të merrte përsipër çështjen e kërkimit të llogarisë në mungesë të vullnetit të regjimit për ta ndryshuar qëndrimin e tij ndaj masakrës. Letra thekson gjithashtu me të drejtë se komuniteti ndërkombëtar ka qenë më parë neglizhent për sa i përket kësaj detyre, pasi e pati adresuar rrebeshin e vrasjeve në një rezolutë të të drejtave njerëzore në fund të 1988-ës, por nuk morën asnjë masë domethënëse lidhur me këtë dhe nuk vepruan për t’u kërkuar llogari autorëve kryesorë të masakrës. Në fakt, Rehman dhe kolegët e tij shkuan deri në atë pikë sa të thoshin se ky mosveprim ka patur një “impakt shkatërrimtar” në situatën e përgjithshme të të drejtave njerëzore në Iran dhe ka ndihmuar në rrënjosjen e pritshmërisë së regjimit për pandëshkueshmëri dhe të strategjisë së fshehjes së abuzimeve ndaj të drejtave njerëzore.

Dhunimi i të Drejtave Njerëzore në Iran

Fatkeqësisht, reagimi ndërkombëtar ndaj “zgjedhjes” së Raisi-t si president deri tani ka lënë përshtypjen se udhëheqësit perëndimorë kanë mësuar shumë pak nga kritikat e ekspertëve të OKB-së. Këta udhëheqës vetëm sa e kanë përforcuar edhe më tej ndjenjën e pandëshkueshmërisë që gëzon Teherani duke i dhënë legjitimitet të padrejtë një presidenti me një historik dhunimesh të rënda të të drejtave njerëzore që fillon që nga viti 1988 e vazhdon deri në 2019-ën. Në ceremoninë e inaugurimit të Raisi-t morën pjesë jo vetëm përfaqësues të partnerëve e aleatëve të regjimit iranian por edhe individë si Enrique Mora, zëvendës drejtori politik për Shërbimin Europian të Veprimit të Jashtëm.
Nuk do të ishte e çuditshme nëse prania e zyrtarëve perëndimorë e bën administratën Raisi dhe regjimin në tërësi të arrijë në përfundimin se nuk do të përballet me kërkesa llogarie për dhunimet e të drejtave njerëzore në të shkuarën, pavarësisht se sa i mbron e i justifikon ato Teherani sot. Nëse kjo nuk është ajo që kishte për qëllim Bashkimi Europian duke dërguar Mora-n në ceremoninë e Raisi-t, atëherë as atij, as shteteve anëtare të tij nuk u intereson të vonohen në korrigjimin e këtij gabimi.
Këtë mund ta bëjnë duke bërë të qartë mbështetjen e tyre për thirrjet për veprim që u shumëfishuan me shpejtësi menjëherë pasi Raisi-t iu hap rruga për të qenë presidenti i ri i regjimit iranian. BE duhet t’i japë fund politikës së vjetër të mos-reagimit ndaj dhunimeve të të drejtave njerëzore nga regjimi dhe duhet të mundësojë një hetim të plotë ndërkombëtar mbi masakrën e 1988-ës, si dhe t’u kërkojë llogari zyrtarëve të shumtë aktualë të regjimit që kanë qenë të përfshirë në të. Një hetim i tillë do të përgatisë terrenin për ndjekje penale në Gjykatën Penale Ndërkombëtar, nëse fuqitë e mëdha botërore do të kenë vullnetin politik për t’u kërkuar llogari kriminelëve që aktualisht mbajnë poste të larta qeveritare.

Nëse shtetet e Europës dhe Amerikave dëshirojnë të vazhdojnë të merren seriozisht si mbrojtëse të parimeve universale të të drejtave njerëzore, askush nuk duhet të konsiderohet i përjashtuar nga ndjekja penale, sanksionet, apo masa të tjera që kanë të bëjnë me llogari-dhënien, aq më pak kur është përgjegjës për një krim kaq të qartë kundër njerëzimit sa masakra e 1988-ës në Iran.

Dr. Alejo Vidal-Quadras

Alejo Vidal-Quadras, profesor i fizikës atomike dhe bërthamore, ka qenë zëvendës president i Parlamentit Europian nga viti 1999 deri në 2014-ën. Ai është President i Komitetit Ndërkombëtar në Kërkim të Drejtësisë (ISJ)

A nuk është e dyshimtë për popullin iranian që bilanci i vdekjeve nga koronavirusi në Iran është 500 herë më i madh sesa ai në Afganistan? Në Irak, ceremonia e zisë e Muharram-it të këtij viti nga myslimanët Shiite, u zhvillua me rreth 10 milion njerëz dhe nuk kishte protokolle shëndeti në ceremoni. Si është e mundur që kriza e pandemisë të mos ekzistojë në lindje e perëndim të Iranit, ndërkohë që në Iran ajo po rritet me një tmerr e shpejtësi gjithnjë e më të madhe?

Çfarë ka ndodhur dhe përse është përmbytur Irani nga koronavirusi e i është shembur struktura e shëndetësisë, ndërkohë që nuk ka lajme për koronavirus në këto dy vende fqinje pavarësisht mos-zbatimit të protokolleve të shëndetit?

Trupat amerikane në Irak dhe Afganistan, pas zbulimit, prodhimit, dhe furnizimit global me vaksina, janë vaksinuar plotësisht me vaksinat amerikane të Johnson & Johnson, Pfizer, dhe Moderna, dhe për shkak të mutacioneve të koronavirusit në popullatat njerëzore, si dhe shqetësimeve për shëndetin e ushtarëve amerikanë e ushtarëve të vendeve të tjera, vaksinat amerikane u janë dërguar edhe njerëzve të këtyre dy shteteve, dhe popullsitë e Afganistanit dhe Irakut janë mbuluar njëkohësisht me Shtetet e Bashkuara, Europën, dhe Lindjen e Mesme.

Pas vaksinimeve në Irak dhe Afganistan, tashmë është krijuar një siguri kolektive, dhe njerëzit janë të vetëdijshëm për këtë. Por në Iran, për shkak të refuzimeve të regjimit dhe pas fetvas së Liderit Suprem Ali Khamenei për ndalimin e importimit të vaksinave amerikane e britanike, si dhe prioritetit të vënë ndaj trajtimit e jo parandalimit të koronavirusit, situata është e kundërt dhe deri tani, shumë pak vaksinime janë kryer në komunitetin iranian.

Pra nuk ka imunitet kolektiv dhe, natyrisht, virusi po përhapet dhe po qarkullon gjerësisht në komunitet. Një tjetër faktor që e ka thjeshtuar misterin e koronavirusit në Afganistan dhe Irak është rritja e varfërisë në Iran.

Në mes të grindjeve të brendshme dhe të gjendura përballë një shoqërie të trazuar, mediat shtetërore paralajmërojnë regjimin për atë që ata e quajnë “armiku i betuar” Mujahedin-e Khalq (MEK).
Teksa krizat shoqërore dhe ekonomike të Iranit vazhdojnë të përkeqësohen, mediat shtetërore paralajmërojnë zyrtarët për një tjetër kryengritje. Regjimi gjithashtu po përballet me një izolim ndërkombëtar në rritje, i cili po amplifikon krizën e brendshme dhe grindjet mes mullahëve.
Regjimi nuk mund të negociojë me fuqitë botërore pasi ndalimi i terrorizmit dhe veprimtarive bërthamore vetëm sa do ta dobësonte edhe më tej regjimin e mullahëve. Regjimi iranian dhe apologjetët e tij kishin shpresuar se administrata e re e SHBA do të rikthehej menjëherë tek pakti bërthamor i 2015-ës i Iranit me fuqitë botërore.
Por, kur regjimi nuk e arriti rezultatin që dëshironte, bisedimet bërthamore filluan të bëheshin irrituese. “Kjo situatë vjen në një kohë kur vendi gjendet në një krizë ekonomike, dhe njerëzit vuajnë nga kushte të vështira jetese, me kostot e shfrenuara të shkaktuara nga sanksionet,” shkruante të hënën e përditshmja shtetërore Mostaghel lidhur me këtë, duke akuzuar sanksionet si rrënjët e krizave të Iranit.
Populli iranian ka thirrur gjithmonë kundër regjimit në protestat e veta, duke nënvizuar se shkaku i vetëm i krizave të ndryshme të Iranit është regjimi i mullahëve dhe politikat e tij shkatërrimtare.

E përditshmja Mostaghel e zbulon menjëherë se thjesht po derdh lotë krokodili për popullin, dhe se shqetësimi i vërtetë është siguria e regjimit. “Përtej pasojave ekonomike, kjo mund të ketë rrezik sigurie në nivel shoqëror. Shembuj të kësaj janë protestat natën gjatë ndërprerjeve të energjisë si dhe protestat popullore në Kuzestan për shkak të krizës së ujit,” thuhet në artikull.
E përditshmja Mostaghel fajëson fraksionin rival, duke nënvizuar se ata “i kanë injoruar kushtet shoqërore dhe krizat dhe kanë vazhduar të provokojnë dhe ta bëjnë krahun tjeter që të reagojë.” Me fjalë të tjera, e përditshmja Mostaghel konfirmon se veprimtaritë keqëdashëse të regjimit e kanë rritur izolimin ndërkombëtar.
“Është më mirë të shihen gjërat nga një perspektivë më e lartë, e jo nga një kënd i ngushtë. Shihni faktin që shoqëria është e mbytur në inflacion dhe njerëzit vuajnë nga probleme të jetesës. Edhe vetë shumë simpatizantë të [regjimit] janë në kurth, dhe shohim që përditë ka njerëz që zbresin nga treni i [regjimit]. Armiku, MEK, nuk po rri kot, por po e shfrytëzon në maksimum këtë situatë dhe këtë platformë të rrezikshme,” Mostaghel zbulon kërcënimin e vërtetë ndaj ekzistencës së regjimit.
MEK e ka kundërshtuar regjimin e mullahëve për 40 vite, dhe ka paguar çmimin e rëndë të lirisë duke sakrifikuar mbi 120,000 nga anëtarët dhe mbështetësit e saj. Vitet e fundit, pavarësisht fushatës sistematike të regjimit për demonizimin e MEK, gjithnjë e më shumë njerëz, kryesisht të rinj, po tërhiqen drejt MEK dhe po u bashkohen “Njësive të Rezistencës.”
Duke i quajtur “tru-shpëlarë” ata që zgjedhin të luftojnë kundër tiranisë, Mostaghel shkruan: “MEK i burgos të rinjtë e zemëruar në ideologjinë e saj të ligë përmes mashtrimeve e shpëlarjes së trurit. Më pas i kthen të rinjtë në rebelë.”

Teheran, Ahvaz, dhe Tabriz – Veprimtaritë e Njësive të Rezistencës dhe mbështetësve të MEK në përkujtim të viktimave të masakrës së 1988-ës – 29 korrik 2021

Associated Press raportoi të hënën se kishte marrë pamjet e vëzhgimit të Burgut Evin nga një grup anonim hakerimi, së bashku me një mesazh që shpjegonte qëllimin. Ndër pamjet ishin imazhe që tregonin rojet në dhomën e kontrollit të Evin duke reaguar ndaj sulmit kibernetik përmes të cilit hakerët kishin akses në kamerat dhe të dhënat kompjuterike. Sipas komunikimeve të marra nga AP, hakerat kopjuan të dhëna që arrijnë në qindra GB dhe i mbajtën të dhënat për muaj para se të lëshonin sasi të mëdha në media pas betimit të Ebrahim Raisi si president i ri i regjimit.

Pamjet e Evin u përshkruan si pjesë e një përpjekjeje për të tërhequr vëmendjen në kushtet e zymta të burgjeve në Iran, veçanërisht për të burgosurit politikë. Inagurimi i Raisi është në përputhje me atë qëllim sepse kushtet e të drejtave të njeriut do të përkeqësoheshin edhe më shumë nën administrimin e tij. Raisi ka një histori abuzimesh duke përfshirë pjesëmarrjen e nivelit të lartë në masakrën e 30,000 të burgosurve politikë gjatë verës së vitit 1988.

Pamjet mbulojnë një periudhë kur Raisi ishte ende në krye të gjyqësorit, para se të konfirmohej si president i regjimit. Ai u caktua si zyrtari më i lartë i zbatimit të ligjit të regjimit në 2018 nga Udhëheqësi Suprem i mullahëve Ali Khamenei, pastaj mori detyrën në Mars 2019. Në Nëntor të atij viti, atij iu dha një mundësi unike për të shtuar trashëgiminë e tij të abuzimeve të të drejtave të njeriut duke mbikëqyrur aspektet kryesore të goditjes së një kryengritjeje mbarëkombëtare që shpërtheu në gati 200 qytete dhe qyteza.

Goditja shkaktoi një rritje të re të burgimeve politike, me të paktën 12,000 njerëz të ndaluar në javët e para pas shpërthimit të trazirave. Një raport i mëvonshëm nga Amnesty International e bëri të qartë se shumë prej atyre të arrestuarve iu nënshtruan torturës sistematike gjatë një periudhe prej disa muajsh, pasi gjyqësori i Raisi u përpoq të siguronte rrëfime të detyruara dhe të krijonte terrenin për ndjekje të motivuara politikisht, madje edhe me akuza që mbartin dënimin me vdekje.

Në përputhje me reputacionin e tij si “përkrahës i vitit 1988”, Raisi ka qenë prej kohësh një përkrahës kryesor i dënimit me vdekje, dhe si i tillë, ai mbikëqyri një zbatim të shtuar të dënimeve me vdekje gjatë periudhës në të cilën ai ishte shef i gjyqësorit, në krahasim me një periudhë ekuivalente në vitet e mëparshme. Në vitin 2019, të paktën 281 persona u varën, dhe në vitin 2020 numri ishte të paktën 251. Këto statistika ndihmuan në mbajtjen e Iranit, nën regjimin e mullahëve si kombi me shkallën më të lartë të ekzekutimeve për frymë, dhe viti aktual është në rrugën për të zgjeruar më tej hendekun si vendi me nr më të lartë të ekzekutimeve.

Gjatë tetë muajve të parë të 2021, të paktën 220 të burgosur janë ekzekutuar, dhe më shumë se 60 prej këtyre vrasjeve kanë ndodhur që nga “zgjedhja” e Raisi. Përshpejtimi tregon se ndikimi i Raisi mbi klimën shtypëse të regjimit vetëm do të rritej pas kalimit të tij nga udhëheqja e gjyqësorit në udhëheqjen e degës ekzekutive. Zëvendësuesi i Raisi si shef i drejtësisë, Gholamhossein Mohseni Ejei, ka trashëgiminë e tij famëkeqe të abuzimeve të të drejtave të njeriut, përfshirë përfshirjen në vrasjen e disidentëve dhe intelektualëve në vitet 1990.

Zonja Maryam Rajavi u kërkon Kombeve të Bashkuara të vizitojnë burgjet dhe t’i referojnë krimet e regjimit në Këshillin e Sigurimit

Tre ditë pasi imazhet e disa prej kamerave të hakuara në Burgun Evin u publikuan në mediat sociale, duke ekspozuar vetëm një paraqitje të shkurtër të trajtimit të dhimbshëm dhe çnjerëzor të të burgosurve të pambrojtur nga përkrahësit e Khamenei, kreu i regjimit të Organizatave të Burgjeve me emrin Haj Mohammadi pranoi se imazhet ishin të vërteta, por paturpësisht i kërkuan falje Khamenei dhe rojeve të burgut për sjelljen dhe iu referuan përkrahësve si “roje të nderuar të burgut”.

Pranimi i përgjegjësisë dhe kërkesa për falje e një zyrtari të rangut të ulët është një përpjekje e kotë për të mbrojtur Khamenei, Ebrahim Raisi dhe shefin e gjyqësorit Gholam-Hossein Mohseni- Eje’i. Kushdo që ka përjetuar burgjet e mullahëve e di se këto imazhe të dhimbshme janë vetëm një pjesë e torturës brutale të më shumë se gjysmë milioni të burgosurve politikë gjatë katër dekadave të fundit, 120,000 prej të cilëve ishin ekzekutuar.

Znj. Maryam Rajavi, Presidentja e zgjedhur e Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit (NCRI), edhe një herë i bëri thirrje Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, Komisionerit të Lartë të OKB-së për të drejtat e njeriut dhe Këshillit të të Drejtave të Njeriut, si dhe raportuesve të OKB-së dhe organizatat ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, për të vizituar burgjet e regjimit iranian dhe për t’u takuar me të burgosurit, veçanërisht të burgosurit politikë. Burgimi në regjimin iranian nuk ka kuptim tjetër përveç torturës dhe vrasjes, tha ajo, duke shtuar: Të burgosurit duhet të kenë të drejtën e jetës dhe tortura e tyre duhet të ndalohet. Ata duhet të kenë qasje në kujdes mjekësor, veçanërisht gjatë shpërthimit aktual të Coronavirus, dhe duhet të lirohen të paktën përkohësisht. Ajo theksoi se rasti i shkeljeve të tmerrshme dhe sistematike të të drejtave të njeriut në Iran, veçanërisht trajtimi i të burgosurve, duhet t’i referohet Këshillit të Sigurimit të OKB -së. Drejtuesit e regjimit duhet të dalin para drejtësisë për katër dekada të krimeve kundër njerëzimit.