Lufta e Iranit kundër Starlink hyn në një fazë të re
Më 4 tetor 2026, Ministria e Jashtme e regjimit iranian thirri ambasadorin e Norvegjisë për një mosmarrëveshje të pazakontë. Ankesa nuk kishte të bënte me sanksionet, naftën apo inspektimet bërthamore. Ajo lidhej me trafikun e internetit që vinte nga hapësira.
Teherani kërkoi që Norvegjia, administrata e së cilës trajton njoftimet përkatëse mbi satelitët Starlink në Bashkimin Ndërkombëtar të Telekomunikacionit (ITU), të ndihmonte në ndërprerjen e lidhjeve të paautorizuara Starlink brenda Iranit. Të nesërmen, përplasja u përshkallëzua më tej. Mohammad Amin Aghamiri, sekretar i Këshillit të Lartë të Hapësirës Kibernetike të Iranit, pretendoi se autoritetet kishin arritur të çaktivizonin terminalet Starlink gjatë protestave të janarit 2026. Ai paralajmëroi gjithashtu se infrastruktura e internetit satelitor mund të bëhej një “objektiv i ligjshëm ushtarak” nëse përdorej si instrument lufte.
Pretendimi i Aghamirit se Teherani kishte arritur një ndërprerje të plotë të shërbimit nuk është verifikuar. Megjithatë, një gjë është e qartë: Starlink nuk është më thjesht një pengesë për censurën, por është shndërruar në një problem madhor sigurie për shtetin iranian.
Dhjetëra mijëra terminale dhe një rrjet furnizimi në zgjerim
Askush jashtë kompanisë SpaceX nuk e di numrin e saktë të terminaleve Starlink që funksionojnë në Iran. Megjithatë, vlerësimet e pavarura tashmë përputhen rreth shifrës prej të paktën 50,000 terminalesh. Një vlerësim i mëparshëm i Shoqatës së Tregtisë Elektronike të Teheranit e vendoste numrin e përdoruesve të Starlink në rreth 100,000 që në dhjetor 2024.
Një terminal mund t’u shërbejë disa personave, ndaj numri i pajisjeve nuk është i njëjtë me numrin e përdoruesve.
Shifrat e vetë autoriteteve zbulojnë përmasat e tregut të paligjshëm. Në gusht, Policia e Sigurisë Ekonomike të regjimit deklaroi se kishte sekuestruar 997 pajisje Starlink dhe kishte arrestuar 163 persona brenda vetëm katër muajve. Gjithashtu, ajo kishte konfiskuar 15 automjete të përdorura për transportimin e pajisjeve.
Sipas policisë, pajisjet hynin në Iran përmes Azerbajxhanit dhe Kurdistanit irakian në perëndim, si dhe përmes Katarit, Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Omanit, nëpërmjet rrugëve detare jugore.
Kjo betejë logjistike mund të bëhet edhe më e vështirë për Teheranin. Iraku e licencoi zyrtarisht Starlink në korrik, ndërsa Emiratet e Bashkuara Arabe i dhanë kompanisë një licencë dhjetëvjeçare për shërbimet satelitore në gusht. Dy tregje në afërsi të drejtpërdrejtë të Iranit tani mund të importojnë ligjërisht pajisje që mbeten të ndaluara përtej kufirit iranian.
Irani kalon nga filtrimi i internetit te lufta elektronike
Ndërprerja e internetit në janar tregoi se interneti satelitor nuk është plotësisht i paprekshëm nga ndërhyrjet.
Të dhënat teknike të marra nga një terminal Starlink brenda Iranit treguan se pajisja kishte zbuluar sinjale GPS të dëmtuara dhe kishte aktivizuar mekanizmin e saj mbrojtës “inhibitGps”. Lidhja vazhdoi të funksiononte, por pësoi një humbje të qëndrueshme të rreth 20 për qind të paketave të të dhënave. Vëzhgues të tjerë raportuan degradim të lidhjes nga 30 deri në 80 për qind në zonat ku ndërhyrjet elektronike ishin më të forta.
Kjo ka rëndësi nga pikëpamja teknike.
Irani nuk mund ta bllokojë Starlink përmes manipulimit të DNS-së, inspektimit të thelluar të paketave të të dhënave apo urdhrave ndaj operatorëve vendas të telekomunikacionit. Arsyeja është se lidhja e parë e përdoruesit bëhet drejtpërdrejt me një satelit në orbitë të ulët të Tokës.
Për këtë arsye, autoritetet janë detyruar t’i drejtohen një fushe shumë më të vështirë: luftës me radiofrekuenca. Kjo përfshin ndërhyrjen në sinjalet e pozicionimit, përpjekjet për të mbingarkuar lidhjet satelitore, lokalizimin fizik të antenave dhe sekuestrimin e pajisjeve.
Pretendimi i ri i Aghamirit se Irani disponon sisteme shtesë për identifikimin ose ndërprerjen e terminaleve sugjeron se kjo përballje elektronike tashmë është kthyer në një program të hapur shtetëror. Megjithatë, pretendimi i tij se çdo terminal u çaktivizua në janar duhet trajtuar me kujdes. Reuters konstatoi se lidhjet Starlink vazhdonin të funksiononin në disa pjesë të Iranit gjatë ndërprerjes së internetit.
Edhe dokumentacioni i ITU-së nxjerr në pah një problem që Teherani ende nuk e ka zgjidhur. Irani i ka deklaruar vazhdimisht Bordit të Rregulloreve të Radiokomunikacionit se nuk është në gjendje të identifikojë dhe lokalizojë të gjitha terminalet e paautorizuara në të gjithë vendin.
Shteti mund të ndërhyjë në sinjalet e një zone të caktuar. Por gjetja e dhjetëra mijëra terminaleve të vogla dhe të lëvizshme është një sfidë krejt tjetër.
Një antenë interneti mund të kthehet në çështje të sigurisë kombëtare
Teherani po përpiqet të kompensojë kufizimet e tij teknike përmes legjislacionit penal.
Ligji i regjimit për spiunazhin i vitit 2025 kriminalizoi shprehimisht posedimin, blerjen, shitjen dhe importimin e pajisjeve të palicencuara të internetit satelitor, si Starlink. Shpërndarja e tyre dënohet me burgime më të rënda, ndërsa veprimet që autoritetet i cilësojnë si spiunazh ose si veprimtari kundër shtetit mund t’i ekspozojnë të akuzuarit ndaj ndëshkimeve shumë më të rënda, përfshirë dënimin me vdekje në rrethana të përcaktuara nga ligji.
Amnesty International ka deklaruar se agjencitë e sigurisë i kanë kërcënuar shprehimisht përdoruesit e Starlink në kuadër të kuadrit të ri ligjor kundër spiunazhit.
Kërcënimi nuk është më thjesht teorik.
Rahim Shilani dhe Azad Rasoulifard, dy burra nga Bukan, u dënuan në gusht me nga dy vjet burg secili për “blerjen dhe shitjen e pajisjeve satelitore Starlink”. Sipas organizatës Hengaw, të dy kaluan 52 ditë në paraburgim të sigurisë, pa pasur mundësi të takonin avokatët apo familjarët e tyre, dhe iu nënshtruan torturave fizike dhe psikologjike.
Amnesty ka dokumentuar një rast edhe më shqetësues. Hesam Alaeddin vdiq në rrethana të dyshimta gjatë ndalimit, pasi ishte arrestuar teksa përpiqej të merrte informacion për vëllanë e tij, i cili ishte ndaluar gjithashtu në lidhje me pretendimet për posedimin e një pajisjeje Starlink.
Përplasja nuk ka të bëjë më vetëm me bllokimin e faqeve të internetit
Irani ka shpenzuar miliarda për të ndërtuar një sistem komunikimi, në të cilin lidhjet me internetin ndërkombëtar kalojnë përmes infrastrukturës që shteti mund ta kontrollojë.
Starlink nuk e ka shkatërruar këtë sistem. Shumica e iranianëve vazhdojnë të varen nga rrjetet tokësore, ndërsa terminalet satelitore mbeten të shtrenjta, të zbulueshme dhe të cenueshme ndaj ndërhyrjeve elektronike.
Megjithatë, veprimet e Teheranit tregojnë se sa shumë ka ndryshuar situata.
Regjimi tashmë po kërkon pajisje nga pikat kufitare deri në çatitë e ndërtesave në qytete, po zhvillon luftë elektronike kundër lidhjeve satelitore civile, po burgos njerëz që tregtojnë këto pajisje, po ushtron presion në ITU, po thërret ambasadorë të huaj dhe po e trajton infrastrukturën satelitore me terma ushtarakë.
Ky është një problem krejtësisht i ndryshëm nga filtrimi i Telegramit.
Pyetja nuk është më vetëm nëse iranianët mund të hyjnë në internetin e lirë. Çështja është nëse një shtet autoritar duhet të ruajë aftësinë praktike për ta izoluar një popullsi të tërë pas një muri informativ pikërisht në momentin kur forcat e sigurisë ndërmarrin operacione kundër saj.
Kjo çështje ka pasoja përtej kufijve të Iranit. Lidhja satelitore po e shndërron aksesin në informacion gjatë krizave politike në një çështje të qëndrueshmërisë së komunikimit, mbrojtjes së të drejtave të njeriut dhe politikave teknologjike.
Qeveritë që përcaktojnë mjedisin ligjor, rregullator dhe teknik për këto sisteme do të ndikojnë nëse ndërprerjet e ardhshme të internetit do të mbeten një instrument efektiv shtypjeje apo do të bëhen gjithnjë e më pak të besueshme.
Për Iranin, ky dallim mund të matet me diçka shumë më konkrete sesa shpejtësia e internetit: nëse goditja e ardhshme e regjimit do të zhvillohet në errësirë apo nën sytë e gjithë botës.
