Udhëheqja e Iranit lidh krizën ekonomike me sigurinë e brendshme, ndërsa shtrëngon kontrollet

Establishmenti qeverisës i Iranit po i trajton gjithnjë e më shumë përkeqësimin ekonomik dhe pakënaqësinë shoqërore si pjesë të të njëjtit problem sigurie. Më 7 tetor 2026, kryetari i Parlamentit, Mohammad-Bagher Ghalibaf, i deklaroi komandës së Forcave të Sigurisë Shtetërore (SSF) se, pas dështimit në luftë, “armiku” po përpiqej tashmë të krijonte “pasiguri brenda vendit”.

Agjencia IRNA raportoi se ai e shoqëroi këtë paralajmërim me premtimin se të tria degët e pushtetit do të ndërmerrnin përpjekje “serioze dhe të menjëhershme” për të përmbushur nevojat infrastrukturore, ekonomike dhe të jetesës së forcave policore.

Ky kombinim është domethënës: qëndrueshmëria ekonomike dhe aftësia për të ushtruar forcë po diskutohen së bashku në nivelet më të larta të sistemit.

Kjo retorikë shkon përtej kërcënimeve të jashtme. Amir-Hossein Ghazizadeh-Hashemi, ish-zëvendëspresident gjatë presidencës së Ebrahim Raisit, e përshkroi kryengritjen e janarit 2026 si një përpjekje për “grusht shteti të brendshëm”. Sipas tij, aktorë vendas gjoja kishin synuar të “bllokonin ekonominë dhe jetesën e njerëzve” dhe të pengonin kthimin në Iran të të ardhurave nga shitja e naftës.

Kjo vjen pas paralajmërimit të bërë në fillim të javës nga kreu i SSF-së, Ahmad-Reza Radan, i cili e cilësoi vetë pazarin si një front të “luftës ekonomike”, ndërsa tregtarët i përshkroi si “oficerë” ekonomikë.

“Koha është kohë lufte”, u tha ai tregtarëve, duke u kërkuar të bashkëpunonin me policinë kundër grumbullimit të mallrave dhe duke i paralajmëruar të mos “luanin lojën e armikut”.

Së bashku, këto deklarata tregojnë se regjimi po i trajton gjithnjë e më shumë inflacionin, mungesat dhe paqëndrueshmërinë e tregut si çështje sigurie, të cilat mund të nxisin ose të shërbejnë si mjete për një valë të re trazirash.

Buka, pagat dhe dollari

Presioni ekonomik pasqyrohet edhe në gjuhën e përdorur nga vetë Parlamenti. Më 4 tetor, deputeti Beitollah Abdollahi deklaroi në seancën parlamentare se çdo rritje e dollarit ushqen inflacionin, sepse shumë mallra dhe shërbime janë të lidhura me kursin e këmbimit.

Ai tha se punonjësit e administratës shtetërore, mësuesit, pensionistët dhe kategori të tjera po përpiqeshin të përballonin “nevojat minimale të jetesës”. Për këtë arsye, ai kërkoi që pagat dhe pensionet të përshtateshin me inflacionin.

Përgjigjja në fushën e sigurisë po bëhet gjithashtu më e drejtpërdrejtë.

Më 6 tetor, Parlamenti miratoi nenin 22 të projektligjit për “luftën kundër infiltrimit të huaj”. Ky nen ndalon qytetarët iranianë të japin intervista ose të marrin pjesë në diskutime me mediat që Ministria e Inteligjencës i cilëson si “armiqësore” ose që lidhen me qeveri të caktuara të huaja.

Shkeljet mund të dënohen me masa të shkallës së gjashtë, ndërsa zyrtarët përjashtohen nga këto kufizime. Sipas faqes zyrtare të Mexhlisit, dispozita u miratua me 174 vota pro, gjashtë kundër dhe dy abstenime.

Kontrolli politik në universitete

Në Universitetin e Teknologjisë Sharif, rektori Masoud Tajrishi dha një përshkrim jashtëzakonisht të qartë të mënyrës se si toleranca disiplinore kushtëzohet nga nënshtrimi politik.

Më 7 tetor, agjencia Mehr raportoi se nga më shumë se 200 raste të referuara për shqyrtim, më pak se 40 kishin përfunduar me vendime përfundimtare disiplinore. Ndërkohë, pesë ose gjashtë studentë vazhdonin të ishin të përjashtuar.

Tajrishi tha se studentët që “shprehën pendesë” morën mbështetje, ndërsa disa përjashtime mbetën në fuqi sepse studentët “këmbëngulën në qëndrimet e tyre të mëparshme” dhe nuk u penduan.

Kjo logjikë i ngjan një praktike shtrënguese të dokumentuar prej kohësh në burgjet e Iranit: lehtësimi i dënimit kushtëzohet nga tërheqja publike e qëndrimeve politike. Në disa raste historike, refuzimi për t’u tërhequr ka paraprirë ekzekutimet.

Presionet brenda fraksioneve të regjimit

Për momentin, përpjekja për të nisur procedurën e shkarkimit të ministrit të Jashtëm, Abbas Araghchi, mbetet një sinjal presioni brenda fraksioneve të regjimit dhe jo një krizë e menjëhershme qeveritare.

Agjencia Tasnim raportoi se kërkesa për shkarkim ishte regjistruar, por ende nuk kishte mbërritur në kryesinë e Parlamentit. Sipas raportimit, ajo dukej se ishte iniciuar nga një deputet i vetëm.

Nismëtarët e akuzojnë Araghchin për kapërcimin e “vijave të kuqe” të regjimit, diplomaci të dobët ekonomike dhe vazhdimin e negociatave me Uashingtonin.

Më domethënëse është mënyra se si Ghalibaf po përpiqet ta kufizojë këtë përplasje. Media Nobonyad vuri në dukje se deri në nëntë ministra ishin përballur më parë me nisma për shkarkim, por asnjëra nuk kishte arritur deri në votim. Sipas saj, kryetari i Parlamentit kishte kundërshtuar avancimin e këtyre nismave pasi Khamenei shprehu publikisht mbështetjen për qeverinë.

Menaxhimi ekonomik në qendër të përplasjeve

Këto tensione po përqendrohen gjithnjë e më shumë te menaxhimi ekonomik.

Ekonomisti Morteza Afqah tha se e kishte paralajmëruar personalisht Abdolnasser Hemmatin kundër politikës së kursit të këmbimit të qeverisë, kur ky i fundit ishte ministër i Ekonomisë.

Ai argumentoi se, pas largimit të Hemmatit nga detyra dhe rikthimit të tij më vonë në politikëbërjen ekonomike, u ndoq “e njëjta politikë e gabuar”, me rezultatet që, sipas tij, janë tashmë të dukshme.

Pasojat politike janë të qarta: regjimi po përpiqet të shfaqë unitet, sepse nuk mund ta përballojë lehtësisht ekspozimin e thellësisë së mosmarrëveshjeve të brendshme.

Ndryshimet në kabinet po frenohen nga nivelet e larta të pushtetit, ndërkohë që deputetë, zyrtarë të sigurisë dhe ish-funksionarë fajësojnë paaftësinë, infiltrimin ose devijimin politik për dështimet ekonomike.

Kjo mund të pengojë përkohësisht shfaqjen e përçarjeve të hapura, por njëkohësisht sugjeron se sistemi ka pak tolerancë ndaj mospajtimeve publike.

Dështimet e politikave po paraqiten gjithnjë e më shumë si çështje besnikërie dhe sigurie. Kjo e bën më të vështirë korrigjimin real të politikave, pa zbuluar njëkohësisht përçarjet që udhëheqja po përpiqet të fshehë