Përplasjet e brendshme të regjimit iranian: shenjë e krizës së thellë të mbijetesës

Përplasjet mes qendrave të ndryshme të pushtetit në Iran po marrin përmasa gjithnjë më të mëdha. Ajo që në pamje të parë mund të duket si një konflikt i zakonshëm mes fraksioneve politike, në të vërtetë pasqyron një krizë shumë më të thellë: dobësimin e marrëdhënies mes regjimit dhe shoqërisë iraniane dhe vështirësinë në rritje për të ruajtur kontrollin.

Përplasjet brenda regjimit po bëhen më të ashpra

Në një sistem politik që gëzon mbështetje të gjerë shoqërore, konfliktet mes fraksioneve mund të menaxhohen përmes kompromisit dhe mekanizmave institucionalë. Por kur pakënaqësia publike, kriza ekonomike, trazirat sociale dhe paqëndrueshmëria politike thellohen, përplasjet brenda elitës marrin një karakter tjetër.

Në Iran, fraksionet po përpiqen gjithnjë e më shumë t’ia atribuojnë njëra-tjetrës përgjegjësinë për dështimet ekonomike, pasojat e luftës, problemet sociale dhe krizën politike. Gara nuk ka të bëjë më vetëm me zgjedhjen e një politike të caktuar, por me kontrollin e pushtetit dhe me pyetjen se kush do të mbajë përgjegjësinë kur sistemi të përballet me pasoja edhe më të rënda.

Kjo dinamikë është bërë veçanërisht e dukshme në debatin për negociatat me Shtetet e Bashkuara. Presidenti Masoud Pezeshkian ka kërkuar përfundimin e konfliktit, ndërsa qarqet më radikale kundërshtojnë çdo hap që mund të interpretohet si tërheqje ose kompromis. Përplasjet publike mes zyrtarëve tregojnë se nuk ekziston më një qëndrim i unifikuar për mënyrën se si duhet përballuar kriza.

Kriza ekonomike ushqen konfliktin politik

Përçarjet politike po zhvillohen në një kohë kur ekonomia iraniane ndodhet nën presion të jashtëzakonshëm. Më 22 gusht, dollari amerikan arriti rreth 192 mijë tomanë, ndërsa monedha e arit Emami u raportua në rreth 208 milionë tomanë.

Kjo zhvlerësim i monedhës, së bashku me inflacionin e lartë, mungesat dhe presionin e sanksioneve, po e kufizon gjithnjë e më shumë aftësinë e qeverisë për të menaxhuar pakënaqësinë sociale. Kriza është shtrirë edhe në sektorin energjetik: konsumi ditor i benzinës arrin rreth 135 milionë litra, ndërsa rreth 15 milionë litra duhet të importohen çdo ditë.

Çdo përpjekje për të rritur çmimin e karburantit mbart rrezikun e një shpërthimi të ri social. Edhe zyrtarë të regjimit kanë paralajmëruar se rritja e kostove të karburantit mund të shkaktojë tensione të forta dhe protesta.

Kjo tregon një problem themelor: regjimi nuk ka më hapësirën ekonomike për të vazhduar politikën e subvencioneve, ndërsa njëkohësisht i frikësohet pasojave politike të heqjes së tyre.

Represioni nuk mund ta zgjidhë krizën

Përballë kësaj situate, regjimi vazhdon të mbështetet te represioni dhe ekzekutimet. Por përdorimi i forcës nuk e eliminon burimin e pakënaqësisë.

Ekzekutimet dhe arrestimet mund të heshtin përkohësisht një protestë ose një zë kundërshtues, por nuk zgjidhin papunësinë, varfërinë, inflacionin, korrupsionin apo mungesën e lirive politike. Përkundrazi, represioni i vazhdueshëm mund të thellojë zemërimin shoqëror dhe të zgjerojë distancën mes popullsisë dhe autoriteteve.

Kështu krijohet një cikël i rrezikshëm: kriza sociale sjell më shumë represion; represioni thellon hendekun me shoqërinë; hendeku prodhon më shumë pakënaqësi dhe protesta; ndërsa protestat nxisin një valë tjetër represioni.

Një regjim që lufton edhe me veten

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e përplasjeve të fundit brenda regjimit. Sa më shumë që dobësohet legjitimiteti i tij shoqëror, aq më shumë zvogëlohet hapësira për kompromis mes fraksioneve.

Secili grup përpiqet të distancohet nga pasojat e politikave të dështuara, ndërkohë që kërkon të ruajë pjesën e vet të pushtetit. Në një sistem të qëndrueshëm, humbja e një beteje të brendshme nuk përbën kërcënim ekzistencial. Në një sistem që e ndien veten të rrezikuar, çdo humbje politike mund të shndërrohet në kërcënim për mbijetesën e vetë fraksionit.

Kjo shpjegon përse konfliktet e brendshme po bëhen gjithnjë më agresive.

Krizat e brendshme janë të lidhura

Përplasjet politike, kriza ekonomike, represioni dhe pakënaqësia shoqërore nuk janë zhvillime të veçuara. Ato janë pjesë të së njëjtës krizë strukturore.

Sa më shumë që regjimi mbështetet te dhuna për të ruajtur kontrollin, aq më pak mjete politike i mbeten për të rikthyer besimin e shoqërisë. Ndërsa fraksionet përplasen për përgjegjësinë e krizës, aftësia e sistemit për të trajtuar problemet reale të vendit dobësohet më tej.

Kjo krijon një situatë ku regjimi mund të ruajë ende kapacitete të konsiderueshme represive, por kapaciteti për të imponuar kontroll nuk duhet ngatërruar me stabilitetin politik.

Një sistem nën presion nga të gjitha anët

Regjimi iranian po përballet njëkohësisht me presion të jashtëm, krizë ekonomike, pakënaqësi të gjerë sociale dhe përçarje politike. Mbi të gjitha këto qëndron problemi themelor: hendeku gjithnjë e më i madh mes shoqërisë iraniane dhe strukturës sunduese.

Ekzekutimet nuk mund ta riparojnë këtë hendek. As represioni nuk mund ta menaxhojë përgjithmonë.

Përplasjet e ashpra mes fraksioneve, akuzat e ndërsjella dhe përpjekjet për t’ia kaluar përgjegjësinë njëri-tjetrit janë, në këtë kuptim, më shumë se një luftë e zakonshme për pushtet. Ato janë simptoma të një sistemi që po përpiqet të përballojë një krizë që buron përtej strukturave të tij politike: krizën e marrëdhënies së tij me popullin.

Nëse këto probleme vazhdojnë të trajtohen vetëm përmes represionit dhe luftës së brendshme për pushtet, përplasja mes regjimit dhe shoqërisë iraniane rrezikon të hyjë në një fazë edhe më të paparashikueshme.