Deficiti 960 trilionë tomanë: Irani përballet me shpërthim social

Kriza ekonomike e Iranit po hyn në një fazë gjithnjë më të rrezikshme. Në një seancë të hapur të parlamentit iranian, kreu i Organizatës së Planifikimit dhe Buxhetit, Hamid Pourmohammadi, pranoi se deficiti financiar i shtetit kishte arritur në 960 trilionë tomanë vetëm gjatë pesë muajve të parë të vitit fiskal.

Nga kjo shumë, rreth 700 trilionë tomanë lidhen me deficitin e buxhetit të përgjithshëm, ndërsa 260 trilionë tomanë përfaqësojnë mungesën e financimit në fondin e subvencioneve të synuara.

Kjo shifër vjen në një kohë kur inflacioni po e godet rëndë fuqinë blerëse të familjeve. Raportimet e fundit nga brenda sistemit e kanë vendosur inflacionin mbi 90 për qind, ndërsa të dhënat e publikuara për korrikun treguan se çmimet e konsumit ishin 87.9 për qind më të larta se një vit më parë.

960 trilionë tomanë në vetëm pesë muaj

Përmasat e deficitit janë veçanërisht domethënëse sepse nuk bëhet fjalë për një parashikim për fundin e vitit.

Bëhet fjalë për një mungesë prej 960 trilionë tomanësh të akumuluar në vetëm pesë muaj.

Përveç deficitit të drejtpërdrejtë të buxhetit, qeveria po përballet edhe me vështirësi në financimin e subvencioneve që synojnë të kompensojnë rritjen e çmimeve për qytetarët.

Kjo krijon një rreth vicioz: çmimet rriten, kërkesa për subvencione shtohet, ndërsa vetë shteti ka gjithnjë e më pak burime për të financuar këto pagesa.

Inflacioni po e gërryen të ardhurën e familjeve

Kriza buxhetore nuk mbetet vetëm në bilancet e qeverisë. Ajo reflektohet drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve.

Sipas të dhënave të publikuara për korrikun, inflacioni vjetor arriti në 66 për qind, ndërsa inflacioni pikë-më-pikë ishte 87.9 për qind. Për ushqimet, situata ishte edhe më e rëndë: Reuters raportoi se inflacioni ushqimor kishte arritur në 128 për qind në bazë vjetore.

Kjo do të thotë se familjet që kishin një buxhet të caktuar për ushqim një vit më parë tani përballen me një kosto shumë më të lartë për të njëjtat produkte.

Në praktikë, rritja e pagave nuk arrin të kompensojë rritjen e çmimeve. Shumë familje janë detyruar të reduktojnë konsumin e mishit dhe produkteve të tjera bazë.

Rënia e rial-it e thellon krizën

Një tjetër faktor që ushqen inflacionin është zhvlerësimi i vazhdueshëm i rial-it.

Dobësimi i monedhës kombëtare rrit koston e mallrave të importuara, lëndëve të para dhe produkteve që varen nga importet. Për një ekonomi të ekspozuar ndaj sanksioneve dhe kufizimeve tregtare, rënia e rial-it krijon presion të drejtpërdrejtë mbi çmimet.

Reuters raportoi më 17 gusht se Irani po përballej njëkohësisht me inflacion të lartë, monedhë të dobësuar, papunësi, industri në rënie dhe dëme të mëdha infrastrukturore pas luftës së nisur në shkurt.

Kjo do të thotë se kriza aktuale nuk është vetëm një problem i të ardhurave të qeverisë. Ajo është një krizë që prek prodhimin, tregtinë, punësimin dhe fuqinë blerëse.

Lufta shton presionin mbi financat publike

Ekonomia iraniane hyri në periudhën e luftës me probleme që ekzistonin prej vitesh: inflacion të lartë, sanksione, mungesë energjie dhe dobësim të monedhës.

Lufta i ka shtuar këtyre problemeve dëmtimin e infrastrukturës, ndërprerjet e tregtisë, humbjen e prodhimit dhe koston e rindërtimit.

Sipas Reuters, të ardhurat nga nafta dhe baza tatimore janë gjithashtu nën presion, duke e bërë më të vështirë financimin e shpenzimeve publike.

Në një situatë të tillë, një deficit prej 960 trilionë tomanësh në vetëm pesë muaj tregon se hapësira financiare e qeverisë po ngushtohet me shpejtësi.

Nga kriza ekonomike te pakënaqësia sociale

Për regjimin iranian, rreziku më i madh nuk është vetëm madhësia e deficitit.

Problemi është se kriza ekonomike po bashkohet me pakënaqësinë sociale.

Në vitet e fundit, protestat në Iran janë nxitur shpesh nga çmimet, pagat, pensionet, papunësia dhe përkeqësimi i kushteve të jetesës. Reuters raportoi këtë javë se zyrtarët iranianë janë gjithnjë e më të shqetësuar se përkeqësimi ekonomik mund të shkaktojë një valë të re protestash masive.

Në këtë klimë, rritja e inflacionit nuk është thjesht një tregues ekonomik. Ajo mund të shndërrohet në një faktor politik.

Kur familjet nuk mund të përballojnë ushqimin, kur pagat humbasin vlerën brenda pak ditësh dhe kur shteti nuk ka burime të mjaftueshme për të financuar subvencionet, pakënaqësia ekonomike mund të shndërrohet në kërkesë për ndryshim politik.

Media shtetërore paralajmëron për “shpërthim social”

Veçanërisht domethënëse është se paralajmërimet për rrezikun social nuk vijnë vetëm nga kritikët e regjimit.

Raportimi i 22 gushtit tregon se edhe brenda strukturave dhe mediave të lidhura me shtetin po shfaqen paralajmërime për pasojat e akumulimit të zemërimit social. Kjo tregon se shqetësimi për një valë të re protestash është bërë pjesë e debatit të brendshëm të sistemit.

Kështu, shifra prej 960 trilionë tomanësh merr një kuptim më të gjerë: ajo nuk tregon vetëm një problem kontabël, por një shtet që po përpiqet të financojë detyrimet e tij ndërsa baza ekonomike po dobësohet.

Një krizë që po ushqen vetveten

Të dhënat kryesore japin një pamje të qartë:

• 960 trilionë tomanë deficit në pesë muaj;
• 700 trilionë tomanë deficit në buxhetin e përgjithshëm;
• 260 trilionë tomanë mungesë në fondin e subvencioneve;
• mbi 90 për qind inflacion sipas paralajmërimeve të fundit të raportuara nga burime brenda sistemit;
• 87.9 për qind rritje pikë-më-pikë e çmimeve në korrik;
• 128 për qind inflacion ushqimor vjetor sipas të dhënave të raportuara nga Reuters.

Këto shifra tregojnë se Irani po përballet me më shumë se një krizë të zakonshme buxhetore. Deficiti po rrit presionin mbi financat publike, zhvlerësimi i monedhës po ushqen inflacionin, ndërsa inflacioni po ul fuqinë blerëse dhe po shton pakënaqësinë sociale.

Nëse ky cikël vazhdon, problemi më i madh për regjimin mund të mos jetë vetëm se si do ta mbyllë deficitin buxhetor, por si do ta përballojë një shoqëri që po e ndien gjithnjë më rëndë koston e krizës ekonomike.