Kriza ekonomike në Iran po thellohet dhe po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një sfidë për sigurinë e regjimit. Rritja e jashtëzakonshme e çmimeve industriale, humbjet e bizneseve, tkurrja e tregut formal të punës dhe arrestimet e personave që nxisin tërheqjen e parave nga bankat tregojnë se autoritetet po e trajtojnë pakënaqësinë ekonomike si një kërcënim politik.
Rritja e çmimeve industriale arrin nivele alarmante
Sipas të dhënave të publikuara nga Qendra Statistikore e regjimit, çmimet e prodhuesve industrialë në verën e vitit 2026 u rritën me 147,3 për qind krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Në tremujorin paraardhës, kjo rritje ishte 109 për qind. Inflacioni vjetor i çmimeve të prodhuesve arriti në 97,3 për qind, ndërsa çmimet u rritën edhe me 28 për qind brenda vetëm tre muajve.
Presionet e kostove po përhapen në sektorë të ndryshëm, përfshirë minierat dhe energjinë elektrike. Ndërkohë, inflacioni i ushqimeve, pijeve dhe duhanit arriti në 113,4 për qind në tetor, duke shënuar muajin e nëntë radhazi me inflacion treshifror. Çmimet e yndyrave dhe vajrave u rritën me më shumë se 250 për qind brenda një viti.
Këto shifra tregojnë se kriza po prek njëkohësisht prodhimin dhe konsumin familjar.
Bizneset humbin 34 miliardë dollarë nga ndërprerjet
Dhoma e Tregtisë e Iranit vlerëson se mbylljet e detyruara dhe ndërprerjet e aktivitetit ekonomik shkaktuan humbje prej rreth 34 miliardë dollarësh gjatë vitit iranian që përfundoi në mars 2026.
Bizneset regjistruan 61 ditë mbylljeje të plotë dhe 190 ditë të tjera me ndërprerje të konsiderueshme. Mungesa e energjisë elektrike dhe gazit, kufizimet e internetit, ndotja, trazirat dhe kushtet e luftës penguan funksionimin normal të aktiviteteve ekonomike.
Sipas Dhomës së Tregtisë, humbën rreth 22 për qind e kohës së mundshme të punës. Kjo shifër nuk nënkupton një rënie prej 22 për qind të PBB-së, por tregon shkallën e kapaciteteve prodhuese të pashfrytëzuara.
Pasojat po shfaqen edhe në tregun e punës. Zëvendësministri i Punës, Malek Hosseini, deklaroi se 1,15 milionë persona që kontribuonin në skemën e sigurimeve të detyrueshme u larguan nga tregu formal i punës midis marsit dhe gushtit. Vetëm rreth 300 mijë persona përfituan sigurim papunësie.
Nëse tkurrja ekonomike vazhdon, deri në fund të vitit mund të humbasin edhe 1,2 deri në 1,4 milionë vende pune. Ministria pranoi gjithashtu se 54 për qind e punësimit është tashmë informal.
Autoritetet përdorin arrestimet për të kontrolluar frikën ekonomike
Përgjigjja e regjimit ndaj krizës po bëhet gjithnjë e më represive.
Mediat shtetërore raportuan arrestimin e katër anëtarëve të të ashtuquajturës Akademia Asma. Ndër akuzat e ngritura nga një media e lidhur me Gardën Revolucionare Islamike (IRGC) ishte nxitja e njerëzve për të tërhequr paratë nga bankat dhe për të blerë ar dhe valutë të huaj. Persona të tjerë të lidhur me këtë rrjet u thirrën për t’u marrë në pyetje.
Më parë, Banka Qendrore kishte referuar për ndjekje penale 271 persona, lidhur me transaksione të konsideruara të dyshimta me vlerë rreth 300 trilionë tomanë. Autoritetet kanë bllokuar gjithashtu llogari bankare, kanë thirrur operatorë të tregut valutor dhe kanë mbyllur faqe në rrjetet sociale.
Kështu, regjimi po përpiqet të kontrollojë jo vetëm krizën ekonomike, por edhe reagimin e qytetarëve ndaj saj.
Represioni dhe rezistenca politike vazhdojnë paralelisht
Presioni ekonomik shoqërohet me tensione politike. Më 3 nëntor, regjimi ekzekutoi Amir-Hossein Ebrahimin dhe Amir-Hossein Malekin, të dy 20 vjeç, të arrestuar gjatë kryengritjes së janarit.
Dy ditë më vonë, Organizata e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (PMOI/MEK) raportoi se Njësitë e Rezistencës kryen 30 operacione në Teheran dhe 16 qytete të tjera, duke shënjestruar qendra të Basijit, Gardës Revolucionare dhe institucione të tjera të lidhura me regjimin, në përgjigje të ekzekutimeve.
Këto veprime pasuan 90 operacione të raportuara më 2 nëntor dhe aktivitetet kundër dënimit me vdekje të lidhura me fushatën “Jo ekzekutimeve të martave”.
Ekonomia po shndërrohet në një front të sigurisë së brendshme
Kriza aktuale nuk kufizohet më te rënia e standardeve të jetesës. Të dhënat zyrtare tregojnë se presioni ekonomik po godet njëkohësisht prodhimin, punësimin dhe konsumin familjar.
Ndërsa pakënaqësia sociale zgjerohet, aparati i sigurisë po ndërmerr veprime kundër personave që tërheqin paratë nga bankat, protestojnë ose sfidojnë regjimin politikisht.
Kombinimi i përkeqësimit ekonomik dhe organizimit të rezistencës politike përbën një sfidë gjithnjë e më të madhe për autoritetet iraniane. Ekonomia nuk po dobëson vetëm bazën shoqërore të regjimit, por po bëhet gjithnjë e më shumë pjesë e betejës së tij për sigurinë e brendshme.
