Kriza e benzinës në Iran po merr përmasa që shkojnë shumë përtej mungesës së karburantit dhe rritjes së çmimeve. Mungesa e prodhimit, cilësia e diskutueshme e benzinës, ndotja e ajrit dhe presioni ekonomik mbi familjet po ndërthuren në një krizë të gjerë energjetike, ekonomike dhe shëndetësore.
Shqetësimi nuk lidhet vetëm me radhët e gjata në pikat e karburantit, por edhe me praninë e niveleve të larta të squfurit, benzenit dhe ndotësve të tjerë në karburant.
Mungesa e benzinës po thellohet
Të dhënat e raportuara nga zyrtarët e regjmit tregojnë një hendek të konsiderueshëm midis konsumit dhe prodhimit. Konsumi ditor është rreth 135 milionë litra, ndërsa prodhimi arrin afërsisht 121 milionë litra, duke krijuar një deficit prej rreth 14–15 milionë litrash në ditë.
Ky deficit e vendos qeverinë përballë një zgjedhjeje të vështirë: kufizimin e furnizimit, rritjen e çmimeve ose gjetjen e mënyrave për të shtuar artificialisht volumin e karburantit.
Në gusht, autoritetet testuan në Kerman një çmim prej 87 200 tomanësh për litër për karburantin mbi kuotën e subvencionuar, por e pezulluan programin brenda një kohe të shkurtër. Më pas u diskutua një rritje më e kufizuar e çmimit të kategorisë së tretë. Këto lëvizje tregojnë se qeveria është e vetëdijshme për pasojat sociale të një goditjeje të menjëhershme të çmimit.
Çmimi nuk është problemi i vetëm
Përveç kostos në rritje, një tjetër dimension shqetësues është cilësia e karburantit.
Zyrtarët e regjimit kanë deklaruar vazhdimisht se benzina vendase përmbush standardet Euro 4 dhe Euro 5. Megjithatë, raporte dhe komente nga specialistë kanë ngritur pikëpyetje mbi këto pretendime.
Standardet Euro 4 dhe Euro 5 përgjithësisht kufizojnë squfurin në benzinë në rreth 10 pjesë për milion. Një raport i mëparshëm kishte treguar nivele rreth 2,5 herë më të larta se ky kufi në disa lloje benzine të përdorura në Iran.
Përveç squfurit, vëmendje të veçantë ngre edhe benzena, një substancë kancerogjene. Kur karburanti digjet në motorë, ndotësit çlirohen në atmosferë dhe kontribuojnë në përkeqësimin e cilësisë së ajrit, veçanërisht në qytetet e mëdha.
Një kërcënim për shëndetin publik
Pasojat nuk kufizohen te drejtuesit e automjeteve. Me rreth 28 milionë automjete në qarkullim, emetimet nga karburanti prekin të gjithë banorët e zonave urbane, përfshirë njerëzit që nuk kanë automjet.
Ekspozimi afatgjatë ndaj ajrit të ndotur lidhet me probleme të ndryshme të sistemit respirator dhe kardiovaskular. Fëmijët janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj ndotësve të ajrit, ndërsa prania e substancave kancerogjene si benzena shton shqetësimet për shëndetin në afat të gjatë.
Kështu, kriza e benzinës po shndërrohet nga një problem energjetik në një krizë të shëndetit publik.
Deficiti i karburantit shton presionin ekonomik
Mungesa e karburantit ka edhe pasoja të drejtpërdrejta ekonomike. Rritja e çmimit të benzinës prek transportin, shpërndarjen e mallrave dhe kostot e prodhimit. Në një ekonomi tashmë të goditur nga inflacioni, çdo rritje e kostove të transportit mund të transmetohet më tej te çmimet e ushqimeve dhe mallrave bazë.
Një raport tjetër i publikuar më 2 shtator vë në dukje se autoritetet po përpiqen ta shtyjnë goditjen e plotë të çmimit të karburantit, duke përdorur ndryshime graduale të çmimeve dhe kuotave për të shmangur një reagim të menjëhershëm shoqëror.
Kjo tregon se çështja e benzinës nuk është më thjesht një problem teknik i furnizimit. Ajo është bërë një çështje me pasoja të drejtpërdrejta për standardin e jetesës dhe stabilitetin shoqëror.
Teknologjia ekziston, por kriza vazhdon
Përmirësimi i cilësisë së benzinës nuk është një problem pa zgjidhje teknike. Rafineritë moderne mund të reduktojnë squfurin, të kontrollojnë nivelet e benzenit dhe të eliminojnë ndotës të tjerë. Edhe vendet e Gjirit Persik kanë treguar se prodhimi i karburanteve sipas standardeve ndërkombëtare është i realizueshëm.
Prandaj, problemi kryesor lidhet me investimet, menaxhimin, kapacitetin e rafinerive dhe mënyrën se si përdoren burimet e vendit.
Kriza e benzinës në Iran është sot një problem i trefishtë: mungesë energjie, barrë ekonomike dhe kërcënim për shëndetin publik. Për miliona iranianë, pasojat janë të dukshme në çmimet në rritje, radhët në pikat e karburantit dhe ajrin gjithnjë e më të ndotur.
