Përçarjet brenda establishmentit në pushtet në Iran po thellohen, duke u shndërruar në përplasje të hapura mbi negociatat me Shtetet e Bashkuara, strategjinë bërthamore dhe përgjegjësinë për pasojat e konfrontimit ndërkombëtar dhe rajonal të Teheranit.
Ndërsa qeveria e Masoud Pezeshkianit dhe ministri i Jashtëm Abbas Araqchi po sinjalizojnë gatishmëri për negociata, fraksionet kundërshtare i akuzojnë për kapitullim. Disa kërkojnë shkarkimin e Araqchit, ndërsa të tjerë bëjnë thirrje për tërheqjen nga Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT) dhe për sigurimin e armëve bërthamore.
Këto përplasje tregojnë se regjimi po përballet me një dilemë strategjike: të tërhiqet përballë presionit ndërkombëtar apo të vazhdojë konfrontimin, i cili tashmë i ka shkaktuar kosto të mëdha ushtarake, politike dhe ekonomike.
Linjat e ashpra akuzojnë Araqchin se po ndihmon Uashingtonin
Debati u përshkallëzua pas raportimeve se Teherani kishte sinjalizuar, përmes ndërmjetësve, gatishmërinë për negociata.
Më 1 nëntor, Reuters raportoi se çmimet e naftës ranë me më shumë se 7 për qind pasi Pezeshkian deklaroi se Udhëheqësi Suprem i regjimit i kishte dhënë qeverisë njëfarë autoriteti për të zhvilluar bisedime. Nafta Brent ra me 8,66 dollarë, duke arritur në 104,77 dollarë për fuçi. Tregjet e interpretuan këtë sinjal si një ulje të mundësisë së përshkallëzimit të mëtejshëm.
Reagimi i fraksioneve të linjës së ashpër ishte i ashpër. Media Nobonyad akuzoi Araqchin se po i shërbente praktikisht Uashingtonit, pasi sinjalet për negociata kishin ulur çmimet e naftës dhe i kishin dhënë presidentit amerikan Donald Trump një avantazh ekonomik dhe politik përpara zgjedhjeve afatmesme në SHBA.
Media e quajti me përçmim Araqchin “ministri i humbjeve të jashtme” të regjimit dhe kërkoi shkarkimin e tij dhe mbajtjen e tij përgjegjës. Ajo sulmoi gjithashtu kryetarin e parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf, për pengimin e përpjekjeve për shkarkimin e ministrit.
Në parlament janë regjistruar tashmë dy mocione për shkarkimin e Araqchit. Akuzat lidhen me deklaratat e tij publike, ndikimin e pretenduar mbi çmimet globale të naftës dhe mbështetjen e vazhdueshme për negociatat me Uashingtonin.
Gjuha e përdorur po i ngjan gjithnjë e më shumë akuzave për tradhti sesa një debati të zakonshëm politik.
Shtohen thirrjet për sigurimin e armëve bërthamore
Ndërsa një fraksion kërkon rrugëdalje përmes negociatave, një tjetër kërkon përshkallëzim.
Vahid Ahmadi, anëtar i Komisionit të Sigurisë së Parlamentit, bëri thirrje për tërheqjen nga NPT-ja. Ai deklaroi se, nëse mbijetesa e regjimit kërcënohej, sigurimi i një bombe bërthamore mund të shndërrohej në një “kërkesë publike”.
Reza Nouri, përfaqësuesi i Ali Khameneit në provincën e Khorasanit të Veriut, shkoi më tej, duke kërkuar rishikimin e doktrinës bërthamore të regjimit. Sipas tij, ndalimet fetare të mëparshme mund të rishikoheshin në rrethanat aktuale, nëse këtë e autorizonte Udhëheqësi Suprem.
Edhe parlamentarë të tjerë kanë shprehur qëndrime të ngjashme, duke kërkuar braktisjen e NPT-së dhe zhvillimin e një kapaciteti bërthamor parandalues.
Këto deklarata krijojnë një kontrast të dukshëm me qëndrimet e diplomatëve të regjimit jashtë vendit, të cilët vazhdojnë të këmbëngulin se Teherani nuk po kërkon të prodhojë armë bërthamore.
Përplasja lidhet me koston politike të krizës
Pas retorikës së ashpër fshihet një luftë më e thellë për mënyrën se si regjimi do ta përballojë krizën.
Negociatat mund t’i sigurojnë Teheranit lehtësim të përkohshëm ekonomik ose ushtarak. Megjithatë, çdo tërheqje mbart rreziqe politike për një sistem që prej dekadash e paraqet kompromisin me Shtetet e Bashkuara si dorëzim.
Një shqetësim tjetër është dobësimi i bazës shoqërore të regjimit. Pas vitesh konfrontimi, sakrificash dhe propagande, një tërheqje e dukshme mund të dëmtojë moralin e mbështetësve të mbetur, të cilët regjimi i konsideron një vijë të parë mbrojtjeje kundër një shoqërie që ka vazhduar të protestojë pavarësisht represionit.
Për këtë arsye, rreziku i lëshimeve nuk është vetëm diplomatik. Ai është edhe i brendshëm: një bazë besnike e dobësuar, përballë një popullsie gjithnjë e më sfiduese, mund ta bëjë regjimin më të ekspozuar politikisht dhe më pak të aftë për të ushtruar kontroll.
Ngërçi strategjik i regjimit thellon përçarjet
Kontradiktat brenda establishmentit po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u fshehur.
Një fraksion argumenton se negociatat janë të domosdoshme për të ulur presionin dhe për të parandaluar një tjetër përballje shkatërruese. Një tjetër këmbëngul se negociatat vetëm sa e nxisin presionin ndërkombëtar dhe se përshkallëzimi bërthamor është mënyra e vetme për të rivendosur fuqinë parandaluese.
Megjithatë, të dyja palët veprojnë brenda të njëjtit sistem dhe synojnë ruajtjen e strukturës aktuale të pushtetit. Përplasja nuk ka të bëjë me vizione të ndryshme për të ardhmen e Iranit, por me mënyrën se si mund të mbijetojë regjimi përballë humbjeve ushtarake, presionit ekonomik, izolimit ndërkombëtar dhe pakënaqësisë së brendshme.
Sa më e rëndë bëhet situata, aq më të forta bëhen akuzat për dorëzim. Regjimi po mbetet i bllokuar midis tërheqjes, që kërcënon autoritetin e tij, dhe përshkallëzimit, që mund ta thellojë më tej krizën.
Lufta në rritje mes fraksioneve është shprehja politike e këtij ngërçi strategjik.
