Ekzekutimet në Iran: Regjimi shton represionin përballë frikës nga një kryengritje e re

Valë e re ekzekutimesh, arrestimesh dhe dënimesh po përshkon Iranin, ndërsa regjimi përballet me kriza të thelluara politike, ekonomike dhe sociale. Të dhënat e dokumentuara për muajin gusht tregojnë se përdorimi i dënimit me vdekje mbetet një nga instrumentet kryesore të frikësimit dhe shtypjes.

Sipas një raporti të publikuar më 5 shtator, të paktën 82 persona u ekzekutuan në Iran gjatë gushtit 2026. Mes tyre ishin gjashtë gra dhe katër të burgosur politikë. Raporti thekson se shifra përfshin vetëm rastet që mund të dokumentoheshin dhe se organizata të ndryshme të të drejtave të njeriut kanë regjistruar shifra të ndryshme.

82 ekzekutime vetëm gjatë gushtit

Ekzekutimet u kryen në burgje të ndryshme të Iranit dhe lidhen me akuza të ndryshme. Midis tyre janë akuza për vrasje, vepra të lidhura me drogën dhe akuza të sigurisë kombëtare, përfshirë “moharebeh”.

Nga 82 rastet e dokumentuara, 72 ishin burra dhe gjashtë gra. Katër nga të ekzekutuarit ishin të burgosur politikë.

Shifrat e organizatave të ndryshme ndryshojnë. HRANA ka dokumentuar 78 ekzekutime në gusht, ndërsa Iran Human Rights Monitor ka raportuar 92. Diferencat lidhen pjesërisht me mungesën e transparencës dhe faktin se shumë ekzekutime kryhen pa njoftime paraprake.

Por pavarësisht ndryshimeve statistikore, një realitet mbetet i qartë: dhjetëra njerëz janë dërguar në trekëmbësh brenda vetëm një muaji.

Të burgosurit e Kryengritjes së Janarit në shënjestër

Një nga aspektet më shqetësuese është vazhdimi i ndjekjes së personave të arrestuar gjatë Kryengritjes së Janarit 2026.

Mes të ekzekutuarve në gusht ishte edhe Arvin Kheirkhahan, i cili u ekzekutua më 1 gusht në burgun e Shahroud-it me akuzën “moharebeh”. Ai ishte arrestuar gjatë kryengritjes së janarit.

Rasti i tij tregon se represioni nuk përfundoi me mbylljen e protestave në rrugë. Autoritetet vazhdojnë të ndjekin dhe ndëshkojnë protestuesit muaj më vonë, përfshirë përmes dënimeve me vdekje.

Kjo e bën dënimin kapital një mjet jo vetëm për ndëshkimin individual, por edhe për parandalimin e një vale të re protestash.

Gratë përballen gjithashtu me makinën e ekzekutimeve

Gjashtë gra u ekzekutuan gjatë gushtit, sipas rasteve të dokumentuara.

Mes tyre ishte Donya Mohammadi, vetëm 20 vjeçe, e cila u ekzekutua më 19 gusht në burgun qendror të Ilamit. Pesë gra të tjera u ekzekutuan në burgje të ndryshme gjatë të njëjtit muaj.

Ndërkohë, represioni ndaj grave që kanë marrë pjesë në protesta vazhdoi edhe përmes arrestimeve dhe ndëshkimeve fizike.

Raportet dokumentojnë raste të grave të arrestuara gjatë Kryengritjes së Janarit, të cilat pas lirimit me kusht u arrestuan përsëri dhe iu nënshtruan dënimeve me kamxhik dhe burgim.

Ekzekutimet si instrument frikësimi

Përdorimi i ekzekutimeve duhet parë në kontekstin e një sistemi më të gjerë represiv.

Arrestimet arbitrare, ekzekutimet, përdorimi i forcës vdekjeprurëse dhe ndëshkimet fizike po funksionojnë së bashku si mekanizma për të frikësuar shoqërinë.

Në mënyrë të veçantë, ndjekja e protestuesve të janarit tregon se regjimi dëshiron të dërgojë një mesazh të qartë: pjesëmarrja në protesta mund të ketë pasoja edhe shumë muaj pas përfundimit të demonstratave.

Por kjo politikë zbulon njëkohësisht edhe një dobësi të rëndësishme.

Një pushtet që mbështetet gjithnjë e më shumë te burgjet, kamxhiku dhe trekëmbëshi për të ruajtur kontrollin tregon se nuk po arrin t’u përgjigjet shkaqeve që prodhojnë pakënaqësinë shoqërore.

Frika nga një kryengritje e re

Kriza ekonomike, zhvlerësimi i monedhës, rritja e çmimeve dhe përkeqësimi i kushteve të jetesës po shtojnë presionin mbi shoqërinë iraniane.

Në këtë situatë, ekzekutimet mund të shërbejnë për regjimin si një mjet për të frikësuar protestuesit dhe për të parandaluar organizimin e një kryengritjeje të re.

Megjithatë, vetë vazhdimi i represionit tregon se problemet themelore mbeten të pazgjidhura.

Në vend që të trajtojë krizën ekonomike dhe kërkesat sociale, regjimi po zgjeron përdorimin e mjeteve të dhunshme të kontrollit. Raporti i gushtit e përshkruan këtë si një model të ndërlidhur represioni, ku ekzekutimet, burgimi, arrestimet arbitrare dhe ndëshkimet fizike përdoren së bashku.

Një muaj, një mesazh i qartë

Edhe pse organizatat e të drejtave të njeriut japin shifra të ndryshme, përmasat e ekzekutimeve në gusht nuk mund të injorohen.

82 ekzekutime të dokumentuara në një muaj, mes tyre gra, të burgosur politikë dhe persona të arrestuar gjatë Kryengritjes së Janarit, tregojnë shkallën e represionit që po përdoret në Iran.

Por ekzekutimet nuk mund të fshijnë arsyet e pakënaqësisë.

Ato mund të krijojnë frikë përkohësisht, por nuk zgjidhin krizën ekonomike, politike dhe sociale. Përkundrazi, përdorimi i vazhdueshëm i trekëmbëshit tregon se regjimi e sheh shoqërinë e pakënaqur si një kërcënim të drejtpërdrejtë për mbijetesën e tij.

Në këtë kuptim, vala e ekzekutimeve nuk është vetëm një krizë e të drejtave të njeriut. Ajo është edhe një tregues i thellimit të krizës së vetë regjimit iranian.