Përçarjet e brendshme zbulojnë dobësinë e Mojtaba Khameneit
Një regjim që përpiqet të tregojë unitet
Për dekada, regjimi iranian është përpjekur të paraqesë një imazh të unitetit absolut.
Në sistemin politik të Republikës Islamike, Udhëheqësi Suprem është konceptuar si autoriteti përfundimtar politik dhe fetar. Kjo strukturë synon që konfliktet mes fraksioneve të mos shndërrohen në një sfidë publike ndaj vetë qendrës së pushtetit.
Por situata duket se po ndryshon.
Më 8 gusht, deklaratat e klerikut Bagher Kharazi paraqiten si një shembull i pazakontë i mënyrës se si konfliktet e brendshme po dalin në publik. Kharazi, i cili pretendon se e njeh Mojtaba Khamenein prej më shumë se katër dekadash, u përpoq ta paraqiste udhëheqësin e ri si një figurë të fortë dhe ideologjikisht të vendosur.
Por, vetë mënyra se si ai e mbrojti Khamenein zbuloi edhe problemin: nevojën për të bindur publikisht bazën e regjimit se udhëheqësi i ri ka autoritet të mjaftueshëm.
Pse mbrojtja e udhëheqësit mund të ekspozojë dobësinë e tij?
Në një sistem autoritar të centralizuar, aftësia për të komanduar besnikëri është një element themelor i pushtetit.
Nëse udhëheqësi është realisht i padiskutueshëm, zakonisht nuk ka nevojë që figura të tjera të establishmentit të dalin publikisht për të argumentuar se ai është i fortë.
Pikërisht këtu qëndron rëndësia politike e deklaratave të Kharazit.
Ai e përshkroi Mojtaba Khamenein si një figurë edhe më të pakompromis se babai i tij. Por gjatë këtij argumentimi, ai pranoi në mënyrë të përsëritur ekzistencën e dyshimeve dhe kritikave brenda establishmentit.
Kjo krijon një paradoks: përpjekja për të provuar unitetin mund të bëjë të dukshme vetë përçarjen.
63 anëtarë të Asamblesë së Ekspertëve dhe 96 deputetë
Për të kuptuar më mirë përmasat e debatit të brendshëm, duhet parë edhe zhvillimi rreth negociatave dhe politikës së jashtme.
Në një rast të pazakontë 63 anëtarë të Asamblesë së Ekspertëve nënshkruan një deklaratë ku programi bërthamor dhe kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit u shpallën çështje të panegociueshme.
Sekretariati i Asamblesë më vonë u distancua nga deklarata.
Por kjo nuk e mbylli çështjen.
96 anëtarë të parlamentit iranian e mbështetën publikisht atë qëndrim. Kjo tregon se rezistenca ndaj kompromisit me Perëndimin ka një bazë të konsiderueshme brenda institucioneve të regjimit.
Këto shifra janë të rëndësishme sepse tregojnë se konflikti nuk kufizohet në një ose dy individë.
Lufta dhe diplomacia kanë krijuar një dilemë për regjimin
Regjimi përballet me një problem të dyfishtë.
Nga njëra anë, përballja me SHBA-në dhe presioni ushtarak e diplomatik kërkojnë fleksibilitet dhe vendimmarrje.
Nga ana tjetër, çdo kompromis i madh mbi programin bërthamor, raketat, aktivitetet rajonale ose çështje të tjera strategjike mund të shihet nga elementët radikalë të regjimit si një tërheqje që rrezikon vetë sistemin.
Ky është një nga problemet themelore të regjimit: tërheqja mund të shkaktojë përçarje të brendshme, ndërsa vazhdimi i konfrontimit mund të rrisë presionin ekonomik dhe ushtarak.
Pra, regjimi nuk përballet vetëm me një armik të jashtëm. Ai duhet të menaxhojë edhe konfliktin midis nevojës për mbijetesë dhe frikës nga pasojat e çdo kompromisi.
Kriza ekonomike e përkeqëson krizën politike
Përçarjet politike nuk ndodhin në vakum.
Ato zhvillohen në një ekonomi ku inflacioni, zhvlerësimi i monedhës, varfëria dhe kriza e energjisë kanë krijuar pakënaqësi të gjerë.
Në Teheran, 22 distriktet janë ndarë në tetë grupe për ndërprerje të rotacionit të energjisë. Sipas të dhënave të cituara në raport, ndërprerjet në kryeqytet zgjasin zakonisht dy deri në katër orë në ditë, ndërsa në disa provinca raportohen katër deri në gjashtë orë ndërprerje ditore.
Kjo ka një rëndësi politike.
Kur qytetarët përballen njëkohësisht me mungesë energjie, rritje çmimesh dhe rënie të fuqisë blerëse, ndërsa elita politike debaton për ndarjen e pushtetit dhe politikën e jashtme, hendeku midis shoqërisë dhe regjimit mund të zgjerohet.
Nga kriza e pushtetit te kriza e legjitimitetit
Një problem tjetër është legjitimiteti.
Regjimi mund të përdorë aparatin e sigurisë për të kontrolluar protestat. Mund të përdorë censurën për të kufizuar informacionin. Mund të përdorë ekzekutimet dhe dënimet e rënda për të frikësuar kundërshtarët.
Por këto mjete nuk e zgjidhin domosdoshmërisht krizën e besimit.
Përkundrazi, nëse problemet ekonomike vazhdojnë dhe konfliktet brenda elitës bëhen më të dukshme, represioni mund të shihet gjithnjë e më shumë si një shenjë e pasigurisë së pushtetit.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme pas kryengritjeve të viteve të fundit. Regjimi vazhdon të përballet me aktivitet të organizuar opozitar dhe me protesta sociale pavarësisht masave të rënda të sigurisë.
Çfarë e bën situatën e Mojtaba Khameneit të veçantë?
Mojtaba Khamenei trashëgoi një strukturë pushteti që për dekada ishte ndërtuar rreth autoritetit të babait të tij.
Por autoriteti politik nuk trashëgohet automatikisht.
Ai duhet të ndërtohet përmes kontrollit mbi institucionet, forcave të sigurisë, klerit, parlamentit dhe elitave ekonomike.
Nëse këto qendra pushteti fillojnë të konkurrojnë me njëra-tjetrën, udhëheqësi i ri duhet të ndërtojë koalicione dhe të menaxhojë rivalitetet.
Pikërisht këtu qëndron rreziku për regjimin.
Një udhëheqës që nuk arrin të krijojë një qendër të qartë autoriteti mund të detyrohet të bëjë gjithnjë e më shumë lëshime ndaj fraksioneve të ndryshme. Kjo mund ta bëjë sistemin edhe më të fragmentuar.
Analizë: tre kriza që ushqejnë njëra-tjetrën
Zhvillimet aktuale mund të kuptohen përmes tre krizave të lidhura:
E para: kriza e pushtetit.
Vdekja e Ali Khameneit dhe kalimi i udhëheqjes te Mojtaba Khamenei kanë ndryshuar ekuilibrat brenda elitës.
E dyta: kriza ekonomike.
Inflacioni, zhvlerësimi i rialit, varfëria dhe kriza e energjisë po rëndojnë mbi shoqërinë.
E treta: kriza sociale dhe politike.
Protestat, aktiviteti opozitar dhe pakënaqësia publike e detyrojnë regjimin të mbështetet gjithnjë e më shumë te aparati represiv.
Këto tri kriza nuk janë të pavarura.
Kriza ekonomike prodhon pakënaqësi. Pakënaqësia prodhon protesta. Protestat rrisin nevojën për represion. Represioni rrit tensionet shoqërore. Ndërkohë, përplasjet brenda elitës e bëjnë më të vështirë hartimin e një strategjie të përbashkët.
Ky është cikli që mund ta bëjë krizën e regjimit më të thellë.
Përfundim
Përplasjet e fundit brenda establishmentit iranian nuk dëshmojnë vetvetiu se regjimi është pranë rënies. Por ato janë një tregues i rëndësishëm i presionit që po grumbullohet në qendër të sistemit.
Deklaratat publike të figurave të regjimit, konflikti mbi negociatat, mbështetja e 96 deputetëve për një qëndrim të ashpër dhe deklarata e nënshkruar nga 63 anëtarë të Asamblesë së Ekspertëve tregojnë se politika e regjimit nuk është pa konflikte të brendshme.
Në të njëjtën kohë, ndërprerjet e energjisë, kriza ekonomike dhe protestat e vazhdueshme tregojnë se problemi nuk është vetëm brenda elitës.
Sfida më e madhe për Mojtaba Khamenein është pikërisht bashkimi i këtyre dy fronteve: një elitë që lufton për pushtet dhe një shoqëri që përballet me një krizë të thellë ekonomike e sociale.
Nëse këto dy procese vazhdojnë të përforcojnë njëra-tjetrën, kriza e brendshme e regjimit mund të bëhet shumë më e vështirë për t’u menaxhuar.
