Masakra iraniane po zhvillohet hapur, ndërsa regjimi intensifikon shtypjen për të heshtur disidentët.
Në një artikull tronditës të publikuar më 24 korrik 2025 në Washington Post, Stephen J. Rapp, ish-prokuror ndërkombëtar dhe ambasador i SHBA-së për krime lufte, paralajmëron për një krizë të rëndë të të drejtave të njeriut në Iran. Për më tepër, ai krahason ekzekutimet aktuale me masakrën e vitit 1988, kur 30,000 të burgosur politikë u vranë. Ndërkohë, Rapp i bën thirrje bashkësisë ndërkombëtare të veprojë shpejt me sanksione dhe hetime të OKB-së për të parandaluar një tjetër mizori.
Përshkallëzimi i Brutalitetit të Regjimit
Regjimi iranian po ringjall taktikat e tij më të errëta për të shtypur opozitën. Për shembull, në vitin 2019, qindra protestues u vranë për shkak të demonstratave kundër rritjes së çmimeve të karburantit.
Megjithatë, kjo nuk shënoi kulmin e represionit. Pas vdekjes së Mahsa Aminit në 2022, një kryengritje kombëtare u ndez. Si pasojë, regjimi vrau mbi 750 protestues dhe arrestoi rreth 30,000 të tjerë. Për më tepër, ekzekutimet u bënë mjeti kryesor i kontrollit. Në vitin 2023, mbi 850 persona u dënuan me vdekje. Në vitin 2024, numri iu afrua 1,000. Këtë vit, masakra iraniane mund të thyejë rekorde të reja.
Ekzekutime për të Shtypur Mospajtimin
Të paktën një duzinë protestuesish të kryengritjes së 2022 janë varur tashmë. Për shembull, të akuzuar për “armiqësi kundër Zotit” (moharebeh), disa u dënuan për lidhje me grupet opozitare. Këto ekzekutime nuk janë të rastësishme. Përkundrazi, ato janë të llogaritura për të shtypur mospajtimin. Pas luftës 12-ditore me Izraelin, regjimi ka intensifikuar goditjen e tij. Për më tepër, dështimet e tij i atribuohen depërtimit të huaj dhe paaftësisë. Si rezultat, zemërimi i tij drejtohet kundër disidentëve vendas. Kështu, mijëra iranianë janë në rrezik nga masakra iraniane.
Paralelet me Masakrën e 1988
Nëse vazhdon kjo trajektore, numri i ekzekutimeve në 2025 mund të tejkalojë çdo rekord modern. Përjashtim bën masakra iraniane e vitit 1988, kur 30,000 të burgosur politikë u vranë. Krimi i tyre i vetëm ishte mbështetja për opozitën demokratike. Për më tepër, komisionet e vdekjes përgjegjëse për ato mizori tani lavdërohen. Për shembull, Agjencia e Lajmeve Fars, e lidhur me Gardën Revolucionare, i quajti ato një “përvojë historike të suksesshme”. Ndërkohë, thirrjet për spastrime të reja disidentësh po shtohen. Kështu, masakra iraniane kërcënon të përsëritet.
Aktivistët në Rrezik
Në korrik 2025, tre aktivistë të lidhur me Mujahedin-e-Khalq—Farshad Etemadi-Far, Masoud Jamei dhe Alireza Mardasi—u dënuan me vdekje. Akuza e tyre, moharebeh, pasqyron justifikimet e vitit 1988 nga Ajatollah Khomeini. Për më tepër, qindra raste të tjera presin gjykim. Në vitin 1988, aktivistët u përpoqën të ngrinin alarmin, por bota i injoroi. Sot, rreziku i masakrës iraniane është i njëjtë. Nëse bota hesht, një tjetër mizori mund të ndodhë.
Thirrjet për Veprim Ndërkombëtar
Për fat të mirë, disa ekspertë dhe politikëbërës po reagojnë. Për shembull, më 4 korrik, 10 ekspertë të OKB-së denoncuan shtypjen e nisur pas luftës 12-ditore. Ata vunë re se retorika e mediave shtetërore i ngjan justifikimeve të 1988. Për më tepër, ata paralajmëruan për një masakër të re iraniane. Mosndëshkimi i vazhdueshëm inkurajon regjimin. Prandaj, Komisioneri i Lartë i OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Volker Türk, duhet të nisë një mision për gjetjen e fakteve. Kjo do të sinjalizojë se vrasjet gjyqësore do të ekspozohen.
Sanksione dhe Diplomaci
Qeveritë demokratike duhet të veprojnë gjithashtu. Për shembull, ato mund të vendosin sanksione ndaj autorëve të shkeljeve të të drejtave të njeriut. Për më tepër, ato mund të ulin marrëdhëniet diplomatike me Iranin. Këto masa mund të frenojnë masakrën iraniane. Megjithatë, suksesi afatshkurtër nuk është i garantuar. Në vitin 1988, Irani ishte i izoluar, por regjimi mbijetoi. Pavarësisht kësaj, mosveprimi nuk është opsion. Për më tepër, llogaridhënia mund të jetë e ngadaltë, por është e mundur.
Rëndësia e Llogaridhënies
Si ish-prokuror, Rapp thekson se llogaridhënia është e arritshme. Për shembull, sundimtarët e Iranit mbështeten në pandëshkueshmëri sot. Megjithatë, me përpjekje të qëndrueshme ndërkombëtare, ata mund të përballen me drejtësinë nesër. Qoftë para qytetarëve të tyre apo në një gjykatë ndërkombëtare, kjo është e mundur. Për më tepër, veprimi tani mund të parandalojë një masakër të re iraniane. Prandaj, bota nuk duhet të qëndrojë spektatore.
Kërkesa për Veprim Urgjent
Regjimi iranian po teston gatishmërinë e botës për të reaguar. Për shembull, ekzekutimet dhe arrestimet masive vazhdojnë pa u ndëshkuar. Nëse bota hesht, masakra iraniane mund të përshkallëzohet. Për më tepër, parlamenti iranian po përshpejton dënimet me vdekje për akuza të paqarta. Kjo tregon një model të llogaritur represioni. Prandaj, bashkësia ndërkombëtare duhet të veprojë shpejt. Sanksionet, hetimet e OKB-së dhe presioni diplomatik janë thelbësore.
Përgjegjësia për të Ardhmen
Historia e Iranit tregon se mosndëshkimi mundëson mizoritë. Për shembull, masakra e 1988 ndodhi sepse bota injoroi paralajmërimet. Sot, rreziku është i njëjtë. Megjithatë, veprimi i bashkërenduar mund të ndryshojë rrjedhën. Për më tepër, mbështetja për opozitën demokratike mund të ndihmojë. Kështu, bota duhet të qëndrojë me popullin iranian. Në fund, llogaridhënia për masakrën iraniane është një detyrim moral dhe politik.
