Protestat e Janarit 2026 dhe përshkallëzimi i dhunës shtetërore
Protestat mbarëkombëtare të janarit 2026 në Iran kanë vazhduar të sfidojnë sistemin teokratik të vendit, ndërsa gjithnjë e më shumë prova tregojnë për një goditje shtetërore në rritje dhe jashtëzakonisht vdekjeprurëse. Më 25 janar, Organizata e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (PMOI/MEK) konfirmoi identitetin e 88 personave të tjerë të vrarë gjatë protestave, duke e çuar numrin total të viktimave të identifikuara në 631. Këto vdekje të reja të verifikuara nënvizojnë përmasat e kostos njerëzore dhe tregojnë përdorimin sistematik të forcës nga regjimi kundër protestuesve.
Gratë dhe të miturit në shënjestër të shtypjes
Lista e përditësuar e viktimave tregon se gratë dhe të miturit janë prekur në mënyrë disproporcionale. Nga 88 viktimat e reja, 11 janë gra dhe shtatë janë të mitur të moshës 12 deri në 17 vjeç. Raste si 12-vjeçarja Samira Khani, 15-vjeçari Benyamin Mohammadi dhe 17-vjeçari Sina Lavasani bien ndesh me pretendimet zyrtare se forcat e sigurisë po përballen vetëm me “traziraxhinj të dhunshëm”. Të dhënat tregojnë, përkundrazi, një fushatë të synuar për të shtypur një brez që kërkon ndryshime politike dhe shoqërore.
Manipulimi i së vërtetës dhe presioni ndaj familjeve të viktimave
Raportet tregojnë se represioni nuk ndalet me vrasjet. Hetime të cituara nga media ndërkombëtare përshkruajnë se autoritetet po mbajnë trupat e protestuesve të vrarë në morgje shtetërore dhe po ushtrojnë presion mbi familjet që të nënshkruajnë deklarata të rreme. Këto dokumente pretendojnë se viktimat ishin anëtarë të milicive pro-regjim, të vrarë nga protestuesit, dhe jo civilë të vrarë nga forcat e sigurisë. Familjet që refuzojnë të bashkëpunojnë rrezikojnë të mos u dorëzohen trupat e të afërmve, një praktikë e përshkruar si përpjekje për të shtrembëruar narrativën e protestave.
Lëndime masive në sy dhe kolaps i sistemit shëndetësor
Një tjetër tipar dallues i shtypjes ka qenë përdorimi i gjerë i forcës që ka shkaktuar lëndime të rënda në sy. Sipas deklaratave të atribuara zyrtarëve të Spitalit Farabi, qendra më e madhe oftalmologjike në Iran, numri i rasteve me dëmtime në sy u rrit në mënyrë dramatike në fillim të janarit. Vetëm në një ditë, spitali pranoi rreth 1,000 pacientë, duke tejkaluar kapacitetet e tij dhe duke detyruar stafin mjekësor të trajtonte të plagosurit në korridore, me pajisje të huazuara. Këto lëndime i atribuohen përdorimit të armëve me fishekë gome dhe mjeteve të tjera të kontrollit të turmave, të drejtuara drejt fytyrës së protestuesve.
Përleshje të dhunshme dhe rezistencë në qytete të shumta
Pavarësisht bllokimit të internetit nga qeveria, raportet nga rrjetet e rezistencës përshkruajnë përleshje të ashpra në disa qytete. Në Kermanshah, grevat e tregtarëve të pazarit në fund të dhjetorit u përshkallëzuan në beteja rrugësh në fillim të janarit. Regjimi u përgjigj duke përdorur dronë për mbikëqyrje dhe automjete të pajisura me armë të rënda. Përleshje të ngjashme ndodhën edhe në Qarchak, pranë Teheranit, ku forcat e sigurisë qëlluan mbi protestuesit nga çatitë pasi nuk arritën t’i shpërndanin turmat nga toka. Për një periudhë të shkurtër, protestuesit thuhet se morën kontrollin e disa zonave të qytetit, përfshirë hapësira pranë zyrës së guvernatorit, përpara se shteti të rikthente kontrollin dhe të ngrinte barriera fizike rreth ndërtesave qeveritare.
Kriza e legjitimitetit të regjimit iranian
Intensiteti i trazirave ka detyruar edhe komentatorë të lidhur me shtetin të pranojnë se regjimi po përballet me një krizë të thellë. Një artikull i botuar në gazetën shtetërore Ettela’at foli për një “krizë legjitimiteti” dhe një rënie të besimit publik. Analiza thekson rolin qendror të brezit Z dhe të grave, duke vënë në dukje se papunësia, kufizimet shoqërore dhe represioni politik kanë nxitur një lëvizje që nuk bazohet vetëm në kërkesa ekonomike, por në një refuzim më të gjerë të sistemit ekzistues.
Reagime ndërkombëtare dhe izolimi në rritje i Teheranit
Presioni ndërkombëtar ndaj Teheranit është rritur ndërsa raportet për shkelje të të drejtave të njeriut shtohen. Ndërsa zyrtarët iranianë i kanë hedhur poshtë dënimet e Kombeve të Bashkuara si të motivuara politikisht, grupe politike evropiane e kanë përshkruar situatën si katastrofike dhe kanë kërkuar masa më të forta kundër regjimit.
Protestat vazhdojnë pavarësisht represionit
Figura të opozitës argumentojnë se vdekjet nuk e kanë heshtur lëvizjen protestuese, por përkundrazi e kanë forcuar atë. Varrimet e protestuesve të vrarë janë shndërruar në vende protestash të reja, me thirrje që sfidojnë drejtpërdrejt udhëheqjen e vendit. Ndërsa regjimi vazhdon të mbështetet te dhuna dhe censura, protestat pasqyrojnë një hendek gjithnjë e më të madh mes shtetit dhe segmenteve të gjera të shoqërisë iraniane, veçanërisht të rinjve dhe grave që kërkojnë ndryshime themelore.
