Mashtrimi i Funeralit të Khameneit: Si verifikuesit e fakteve zbuluan propagandën dhe manipulimin e regjimit iranian

Nga
Shahriar Kia
-
3
Verifikuesit ndërkombëtarë të fakteve zbuluan se regjimi iranian përdori inteligjencën artificiale, pamje të manipuluara dhe detyrim administrativ për të fryrë pjesëmarrjen në funeralin e Ali Khameneit dhe për të krijuar një imazh të rremë të mbështetjes popullore.
Pamje ajrore krah për krah të oborrit të Faltores së Imam Rezas në Mashhad, Iran, gjatë ceremonive shtetërore të funeralit të Udhëheqësit Suprem Ali Khamenei, në korrik 2026.

Kriza politike pas vdekjes së Ali Khameneit

Pas vrasjes së Ali Khameneit më 28 shkurt në një sulm ajror të raportuar si operacion i përbashkët SHBA-Izrael, udhëheqja e Republikës Islamike u përball me një krizë të thellë politike dhe institucionale. Mosmarrëveshjet mes fraksioneve të pushtetit bënë që ceremonia e funeralit të shtyhej për 131 ditë, deri pas arritjes së armëpushimit në mesin e qershorit.

Kur ceremonitë mortore nisën në fillim të korrikut, regjimi kishte një objektiv të qartë: të krijonte përshtypjen se gëzonte ende mbështetje të gjerë popullore. Sipas analizave dhe verifikimeve të pavarura, kjo u realizua jo përmes pjesëmarrjes spontane të qytetarëve, por përmes një kombinimi të propagandës shtetërore, manipulimit dixhital dhe mobilizimit me detyrim.

Shifra të fryra për pjesëmarrjen

Media shtetërore iraniane rriti vazhdimisht pretendimet për numrin e pjesëmarrësve. Më 4 korrik, televizioni shtetëror IRIB deklaroi se në Teheran ishin mbledhur “disa milionë” njerëz. Një ditë më vonë, agjencia Fars, e lidhur me Gardën Revolucionare (IRGC), parashikoi pjesëmarrje prej 15 deri në 20 milionë personash vetëm në kryeqytet.

Më 10 korrik, kanale pro-regjimit në Telegram pretenduan se në të gjithë vendin kishin marrë pjesë rreth 40 milionë qytetarë. Në fund, Ministria e Brendshme e përshkroi ceremoninë si “tubimin më të madh njerëzor në histori”.

Megjithatë, këto pretendime u hodhën poshtë nga burime të pavarura. Reuters raportoi se pamjet ajrore të marra me dron tregonin pjesëmarrje në nivelin e qindra mijëra personave, shumë larg shifrave të deklaruara nga autoritetet.

Inteligjenca artificiale në shërbim të propagandës

Për të mbushur hendekun mes realitetit dhe pretendimeve zyrtare, aparati propagandistik i regjimit përdori në shkallë të gjerë materiale të krijuara me inteligjencë artificiale.

Shtatë organizata ndërkombëtare të verifikimit të fakteve analizuan dhe rrëzuan këto materiale.

AFP Fact Check zbuloi se një video ajrore 33-sekondëshe, e paraqitur si dëshmi e pjesëmarrjes masive, ishte krijuar me AI. Analiza tregoi se kompleksi fetar i shfaqur nuk përputhej me vendndodhjen reale dhe sistemi Hive Moderation e klasifikoi videon me 99,7 për qind probabilitet si të gjeneruar nga inteligjenca artificiale.

France 24 identifikoi gjithashtu disa manipulime të tjera, përfshirë kupola të ndryshuara në mënyrë dixhitale, pamje të turmave pranë Kullës Azadi me shenjën identifikuese “SynthID” të OpenAI dhe pankarta me shkrime të pakuptimta në vend të teksteve reale në persisht.

Edhe videot autentike u modifikuan. Platforma pakistaneze IVerify analizoi një video të shpërndarë nga llogari pro-regjimit dhe konstatoi lëvizje të panatyrshme të turmës si dhe shfaqjen e papritur të një flamuri të kuq pa burim të dukshëm. Sistemi UncovAI e vlerësoi këtë video me 99 për qind probabilitet si të krijuar nga AI.

DW vuri në dukje se në shumë raste mjaftonte vetëm një minutë analizë për të zbuluar shenjat e manipulimit.

Mobilizimi me detyrim

Përveç propagandës dixhitale, autoritetet përdorën presion administrativ dhe ekonomik për të siguruar pjesëmarrje fizike.

Në Teheran, shoqata e agjentëve të pasurive të paluajtshme urdhëroi anëtarët të mbyllnin zyrat dhe të merrnin pjesë në procesionet mortore. Njësitë lokale të Basij-it paralajmëruan tregtarët privatë se bizneset e tyre mund të mbylleshin nëse nuk respektonin urdhrat.

Bashkia e Teheranit anuloi të gjitha lejet e punonjësve dhe e bëri pjesëmarrjen të detyrueshme. Edhe ndërmarrje të mëdha shtetërore, si prodhuesi i automjeteve SAIPA dhe organizata mediatike Hamshahri, transportuan me autobus punonjësit drejt ceremonive, duke paralajmëruar pasoja financiare ose disiplinore për ata që refuzonin.

Përdorimi i stimujve ekonomikë

Autoritetet përdorën edhe mjete financiare për të rritur pjesëmarrjen.

Sipas raportimeve, kompanitë industriale në provincën Semnan u detyruan të financonin stacionet e shërbimit përgjatë rrugëve të procesioneve, me një kosto që kaloi 570 mijë dollarë vetëm për prodhuesit e automjeteve.

Ndërkohë, Ministria e Ekonomisë rriti çmimin e bukës në javët para ceremonisë, ndërsa gjatë funeralit shpërndau rreth 50 milionë bukë falas për të tërhequr shtresat më të varfra të popullsisë.

Ripërdorimi i pamjeve të vjetra

Manipulimi nuk filloi me funeralin. Qysh në mars, AFP kishte zbuluar se pamjet e paraqitura si skena zie për Khamenein ishin në fakt video të vjetra nga ceremonia mortore e Sayyid Hadi al-Husseinit në Najaf të Irakut.

Kjo tregon se strategjia e përdorimit të materialeve të rreme ishte planifikuar që në fazat e para të krizës.

Një krizë legjitimiteti

Sipas analizave, ceremonia mortore nuk ishte thjesht një ngjarje fetare apo shtetërore, por një përpjekje për të maskuar përçarjet e brendshme të elitës në pushtet.

Mojtaba Khamenei, i konsideruar si pasardhësi i të atit, ka qëndruar jashtë syrit të publikut që nga vdekja e Ali Khameneit. Në mungesë të një figure që të bashkonte mbështetësit e vijës së ashpër, institucionet shtetërore u përpoqën të krijonin një imazh të legjitimitetit përmes propagandës, inteligjencës artificiale, detyrimit administrativ dhe manipulimit mediatik.

Verifikimet e organizatave ndërkombëtare të fakteve, së bashku me raportimet e mediave të pavarura, tregojnë se mbështetja masive e paraqitur gjatë shtatë ditëve të ceremonive nuk ishte rezultat i një mobilizimi spontan popullor, por produkt i një fushate të organizuar dezinformimi dhe presioni shtetëror.

ARTIKUJ TË NGJASHËMMË SHUMË NGA AUTORI