Alarmi për Shkeljet e të Drejtave të Njeriut
Shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran kanë arritur nivele alarmante, siç u theksua në Samitin Botëror për Iranin e Lirë 2025. Dr. Javaid Rehman, ish-Raportues i Posaçëm i OKB-së, paralajmëroi për rritjen e represionit, duke krahasuar situatën me masakrën e vitit 1988. Fjalimi i tij nxiti veprim global për të adresuar këto shkelje të rënda dhe për të parandaluar mizoritë e mëtejshme.
Fjalimi i Dr. Rehman në Samitin e Romës
Në sesionin e tretë të Samitit Botëror për Iranin e Lirë 2025, të mbajtur në Romë më 31 korrik 2025, Dr. Javaid Rehman, ish-Raportues i OKB-së, adresoi shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran përmes një fjalimi video nga Australia. Ai paralajmëroi për përshkallëzimin e ekzekutimeve, torturave dhe represionit nga regjimi iranian. Për më tepër, ai krahasoi situatën aktuale me masakrën e vitit 1988. Duke bërë thirrje për veprim ndërkombëtar, Rehman theksoi urgjencën për të parandaluar shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran.
Ekzekutimet dhe Gjyqet Arbitrare
Fillimisht, Dr. Rehman shprehu ngushëllime për ekzekutimet e të burgosurve politikë Mehdi Hassani dhe Behrouz Ehsani më 27 korrik 2025. Për shembull, ai përshkroi gjyqet e tyre të fshehta si arbitrare dhe të shënuara nga tortura. Rrëfimet e detyruara dhe mohimi i përfaqësimit ligjor ishin të zakonshme, tha ai. Gjykata Revolucionare e Teheranit, e njohur për brutalitet, organizoi këto procese. Kështu, këto ekzekutime pasqyrojnë një model të rritjes së shkeljeve të të drejtave të njeriut në Iran.
Rasti i Saeed Masouri dhe Rreziku i Masakrës
Përveç kësaj, Dr. Rehman veçoi rastin e Saeed Masouri, një i burgosur politik prej 25 vitesh. Masouri u transferua me forcë në një burg në Zahedan. Ai paralajmëroi për rrezikun e përsëritjes së masakrës së vitit 1988. Sipas tij, regjimi përdor frikën dhe dhunën për të heshtur kundërshtimet. Kjo strategji, tha ai, intensifikon shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran. Për shembull, të burgosurit politikë përballen me kushte çnjerëzore dhe kërcënime për ekzekutime masive.
📢 Former UN rapporteur @JavaidRehman on the execution of Behrouz Ehsani & Mehdi Hassani:
Iran's systematic targeting of political prisoners is rooted in a culture of impunity fuelled by the international community's failure to hold perpetrators of the #1988Massacre accountable. pic.twitter.com/4TyeNrVEiC
— M. Hanif Jazayeri (@HanifJazayeri) August 2, 2025
Retorika e Rrezikshme e Regjimit
Një zhvillim alarmant, sipas Dr. Rehman, është një editorial i Fars News, publikuar më 7 korrik 2025. Media, e lidhur me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike, lartësoi ekzekutimet masive të vitit 1988. Ajo i cilësoi ato si një “përvojë historike e suksesshme”. Për më tepër, editoriali bëri thirrje për përsëritjen e këtyre akteve. Kundërshtimi politik u etiketua si kërcënim për sigurinë kombëtare. Dr. Rehman dënoi këtë retorikë si një sinjal të rrezikshëm për shkelje të mëtejshme të të drejtave të njeriut në Iran.
Duke u mbështetur në raportin e OKB-së të vitit 2024, Dr. Rehman theksoi se dënimi me vdekje është një mjet represioni në Iran. Që nga themelimi i Republikës Islamike në 1979, regjimi ka kryer shkelje të të drejtave të njeriut në Iran. Për shembull, ekzekutimet e vitit 1988 u klasifikuan si krime kundër njerëzimit. Këto akte përfshinin vrasje dhe zhdukje të detyruara të mijëra kundërshtarëve politikë. Në disa raste, ato përbënin gjenocid. Për më tepër, torturat dhe burgosjet arbitrare vazhdojnë, duke përkeqësuar shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran.
Propozimet për Hetim Ndërkombëtar
Për të adresuar këto çështje, Dr. Rehman propozoi një mekanizëm ndërkombëtar hetimor. Ai kërkoi hetime penale transparente për shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran. Për shembull, ai theksoi se dështimi për të vepruar gjatë masakrës së vitit 1988 nuk duhet të përsëritet. Kombet e Bashkuara dhe shtetet anëtare mbajnë përgjegjësi, tha ai. Përveç kësaj, ai nxiti dënimin global të veprimeve të Iranit. Rezistenca e të burgosurve si Masouri, të cilët ekspozojnë krimet e regjimit, u vlerësua. Kjo rezistencë ndihmon në parandalimin e shkeljeve të mëtejshme të të drejtave të njeriut në Iran.
Thirrja Urgjente për Veprim Global
Në përfundim, fjalimi i Dr. Rehman ishte një thirrje urgjente për veprim. Ai theksoi nevojën për ndërhyrje ndërkombëtare për të adresuar shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran. Duke iu referuar rasteve specifike dhe precedentëve historikë, ai paralajmëroi për mizoritë e mundshme. Për shembull, retorika e sponsorizuar nga shteti sinjalizon rrezikun e ekzekutimeve masive. Mesazhi i tij shërben si një kujtesë e detyrimit global për të vepruar. Për më tepër, ai nxiti komunitetin ndërkombëtar të mbajë përgjegjës regjimin iranian. Kështu, parandalimi i përsëritjes së masakrës së 1988-ës mbetet prioritet për të ndaluar shkeljet e të drejtave të njeriut në Iran.
