Reza Pahlavi, djali në mërgim i Shahut të fundit të Iranit, Mohammad Reza Pahlavi, vizitoi Stokholmin në prill 2026. Ai foli në Parlamentin suedez (Riksdag) më 13 prill dhe u shfaq një ditë më parë në programin Agenda të televizionit shtetëror suedez. Gjatë këtyre ngjarjeve, ai u përball me pyetje rreth trashëgimisë së familjes së tij dhe u përgjigj duke shprehur krenari për origjinën e tij dhe duke mbështetur hapur veprimet e babait dhe gjyshit të tij. Artikulli argumenton se këto deklarata minojnë prezantimin e tij si demokrat dhe zbulojnë një mbrojtje të thellë të regjimit autoritar të monarkisë Pahlavi.
Deklaratat e Reza Pahlavit në Stokholm
Pahlavi i hodhi poshtë pyetjet rreth mosmarrëveshjeve me sundimin e babait të tij, duke i quajtur ato një obsesion të sëmurë me ngjarje që ndodhën dekada më parë. Në konferencën për shtyp pas fjalimit në Riksdag, ai tha se ishte krenar për emrin e familjes, për prejardhjen, trashëgiminë dhe trashëgiminë që përfaqëson. Në intervistën televizive, ai shkoi edhe më tej: “Sa i përket prejardhjes sime familjare, jam krenar për trashëgiminë time dhe i mbështes veprimet e tyre.”
Këto nuk ishin thjesht rrëshqitje gjuhe apo mbrojtje emocionale familjare, por deklarata politike të qëllimshme. Kushdo që pretendon besim në demokraci, veçanërisht kur është i lidhur me gjak me një diktaturë të rrëzuar, ka një detyrim moral të tërheqë një vijë të qartë midis vetes dhe asaj historie. Demokracia pa përgjegjësi historike, pa dënimin e torturës, represionit, korrupsionit dhe shkatërrimit të lirisë politike, nuk është gjë tjetër veçse një ushtrim branding-u.
Who Is “Reza the Bully”, and Why Does Reza Pahlavi Seek Credit from Him?https://t.co/Mo0xpuK0LF
— NCRI-FAC (@iran_policy) April 28, 2023
Origjina dhe regjimi i dinastisë Pahlavi
Për të kuptuar kuptimin e mbrojtjes së tij, artikulli shikon drejtpërdrejt trashëgiminë që ai lavdëron. Monarkia Pahlavi nuk lindi nga vullneti popullor apo zhvillimi demokratik. Ajo doli nga grushti i shtetit i vitit 1921, i kryer nën ndikimin vendimtar britanik. Reza Khan (më vonë Reza Shah), komandant i Brigadës Kozake, ndihmoi në shtypjen e lëvizjes kushtetuese të Iranit në fillim të shekullit të 20-të. I mbështetur nga britanikët, veçanërisht gjenerali Edmund Ironside, ai marshoi drejt Teheranit, u bë kryeministër dhe në 1925 detyroi parlamentin të rrëzonte dinastinë Qajar dhe ta kurorëzonte atë si Shah.
Kështu, sundimi Pahlavi filloi duke minuar, e jo duke avancuar, eksperimentin e parë kushtetues modern të Iranit.
Reza Shah: Centralizim i dhunshëm dhe varësi e huaj
Sundimi i Reza Shahit u karakterizua nga centralizimi i dhunshëm i pushtetit, konfiskime të gjera pronash që e pasuruan atë personalisht, dhe heshtja e gazetarëve, poetëve, intelektualëve dhe disidentëve përmes burgosjes, internimit ose vrasjes. “Modernizimi” i tij përfshinte masa shtrënguese si zbulimi i detyruar dhe inxhinieria sociale e imponuar me bajonetë, duke i dhënë përparësi kontrollit shtetëror mbi pluralizmin e vërtetë ose liritë individuale.
Varësia nga fuqitë e huaja ishte qendrore: mbështetja britanike e çoi në pushtet, por gjatë Luftës së Dytë Botërore, fuqitë aleate (Britania dhe Bashkimi Sovjetik) e detyruan të abdikonte për shkak të simpative të tij naziste, duke zbuluar themelet e jashtme të legjitimitetit të tij.
Ambassador @LBJunior slams Reza Pahlavi and Iranian monarchists for treacherous strategies and their rooting for engagement with the #IRGCterrorists on "The Untold Story" podcast.#FreeIran2024 pic.twitter.com/HOe3ZTaARM
— NCRI-FAC (@iran_policy) June 22, 2024
Mohammad Reza Pahlavi dhe konsolidimi i diktaturës
Djali i tij, Mohammad Reza Pahlavi, u ngjit në fron në 1941 mes okupacionit aleat. Pushteti i tij u konsolidua dramatikisht pas grushtit të shtetit të 1953 kundër kryeministrit të zgjedhur demokratikisht, Dr. Mohammad Mossadegh – një operacion i mbështetur nga Shtetet e Bashkuara dhe Mbretëria e Bashkuar. Grushti, i njohur si Operacioni Ajax, rrëzoi një lider nacionalist popullor dhe nguli diktaturën mbretërore, duke kthyer prapa një hapje demokratike.
Nën Mohammad Reza Shah, organizata e policisë sekrete SAVAK u bë një nga instrumentet kryesore të terrorit. Amnesty International dokumentoi abuzime sistematike të të drejtave të njeriut, duke përfshirë arrestime arbitrare, paraburgim të zgjatur pa garanci ligjore, tortura për të nxjerrë rrëfime dhe ekzekutime. Metodat përfshinin rrahje, goditje elektrike, nxjerrje thonjsh dhe dhëmbësh, djegie, abuzim seksual dhe përdhunim. Organizata vuri në dukje se tortura ndodhte “pa përjashtim” në rastet politike.
Në 1975, Shahi imponoi sistemin njëpartiak Rastakhiz, duke deklaruar se kushdo që nuk pranonte të bashkohej duhej të shkonte në burg ose të largohej nga vendi. Korrupsioni i thellë dhe pabarazia ekstreme sociale – me pasuri të fshehura të familjes mbretërore ndërkohë që popullsia vuante nga varfëria – kontribuan në shpërthimin e Revolucionit Islamik të 1979.
Edhe imazhi i Shahut si modernizues progresist për të drejtat e grave bie poshtë; intervistat me Barbara Walters dhe Oriana Fallaci zbulojnë pikëpamje reaksionare dhe misogjene.
In an assessment, Col. Wesley Martin, former Senior Antiterrorism Officer for all Coalition Force – Iraq, portrays Reza Pahlavi’s Iran Prosperity Project (IPP) as an authoritarian scheme wrapped in the language of #democratic change.https://t.co/7YeC1vSGCq
— NCRI-FAC (@iran_policy) March 22, 2026
Pse deklaratat e 2026-së janë vendimtare
Vërejtjet e Reza Pahlavit në 2026 kalojnë një vijë kritike. Ai nuk pranoi mangësitë krahas arritjeve, as nuk dënoi abuzime specifike si sundimi njëpartiak, vrasjet politike, konfiskimet e tokave ose terrori i policisë sekrete. Në vend të kësaj, ai shprehu krenari të pakushtëzuar dhe mbështetje.
Demokracia kërkon më shumë se retorikë abstrakte për zgjedhje dhe të drejta kur je jashtë pushtetit. Ajo kërkon refuzimin e privilegjit trashëgues mbi të drejtat popullore, dënimin e pakushtëzuar të torturës, mbrojtjen e pluralizmit dhe njohjen se progresi ekonomik pa liri është vetëm një formë tjetër despotizmi.
Në këtë këndvështrim, Pahlavi nuk ofron një ndarje demokratike me të kaluarën, por kërkon rehabilitimin e saj. Ai përpiqet të riinterpretojë burgjet, dhomat e torturës, korrupsionin, varësinë nga të huajt dhe represionin si simbole të rendit dhe progresit. Por historia nuk mund të pastrohet me marrëdhënie publike. Trashëgimia që ai përqafon është ajo e dominimit, jo e lirisë.
Përfundimi
Në fund, artikulli konkludon se fjalët e Reza Pahlavit zbulojnë zbrazëtinë e pretendimeve të tij demokratike. Një figurë që është krenare për despotizmin trashëgues nuk mund të garantojë kredibilisht lirinë. Ai rrezikon të mishërojë restaurimin e pushtetit pa përgjegjësi, qeverisjen pa kujtesë historike dhe politikën e bazuar në prestigjin e një emri familjar, e jo në të drejtat e qytetarëve. Vizita dhe deklaratat e tij në Stokholm nxjerrin në pah një mospërputhje të thellë midis retorikës së tij dhe regjimit që ai mbron.
