Nga monarkia te teokracia, dhe nga “zgjidhjet” e inxhinieruara nga jashtë te rezistenca e organizuar — si një shekull luftë ka formësuar alternativën demokratike të Iranit.
Nga monarkia te teokracia, dhe nga “zgjidhjet” e inxhinieruara nga jashtë te rezistenca e organizuar — si një shekull luftë ka formësuar alternativën demokratike të Iranit.Një Shekull i Përcaktuar nga Rezistenca, Jo nga Rasti
Historia moderne politike e Iranit, veçanërisht gjatë njëqind viteve të fundit, është shënuar nga luftë e vazhdueshme për liri. Situata me të cilën përballet Irani sot — duke qëndruar në prag të një ndryshimi të thellë politik — nuk është rezultat i rastësisë, trazirave të papritura apo një procesi spontan shoqëror.
Përkundrazi, ajo është fryt i rezistencës së organizuar, ndërtuar gjatë dekadash dhe i rrënjosur në një përballje të gjatë historike me autoritarizmin.
Kjo rezistencë nuk është thjesht një reagim ndaj kushteve të tanishme. Ajo është vazhdim i një trajektoreje historike në të cilën iranianët kanë përballur në mënyrë të përsëritur sistemet e pushtetit absolut — fillimisht nën monarki, pastaj nën një diktaturë teokratike.
20 Qershor 1981: Një Pikë Kthese Vendimtare pa Kthim Mbrapsht
Një moment kritik ndodhi më 20 qershor 1981 (30 Khordad 1360 sipas kalendarit iranian). Atë ditë shoqëria iraniane u përball me një zgjedhje vendimtare: t’i nënshtrohej diktaturës klerikale të sapokonsoliduar të udhëhequr nga Ruhollah Khomeini, apo të rezistonte — me një kosto njerëzore të jashtëzakonshme.
Regjimi i Khomeinit, i cili institucionalizoi konceptin e Velayat-e Faqih (sundimi absolut i klerikut suprem), nuk ishte një ndërprerje nga e kaluara autoritare e Iranit. Ai ishte vazhdimi i saj, tani i mbështjellë me legjitimitet fetar. Vetë Khomeini pranoi hapur keqardhjen që ekzekutimet masive nuk kishin filluar më herët — një pranim që zbulonte karakterin thelbësisht anti-njerëzor të regjimit.
Që nga ai moment e tutje, rezistenca nuk u ndal — as për një orë të vetme. Ajo që filloi nuk ishte thjesht një përballje politike apo ushtarake, por një luftë ekzistenciale për vetë kuptimin e lirisë, jo vetëm për Iranin, por për Lindjen e Mesme më gjerësisht.
Miti i “Mungesës së Alternativës”
Një pretendim i përsëritur — shpesh i shqiptuar nga simpatizantët e regjimit apo ata me interesa të caktuara — është se “nuk ka alternativë” ndaj Republikës Islamike. Ky pohim nuk është një përfundim analitik; është një fshirje e qëllimshme.
Ai injoron një lëvizje rezistence me një program politik të qartë, një histori të gjatë sakrificash dhe dekada luftë të vazhdueshme. Kjo alternativë demokratike nuk doli nga think-tank-e të huaja apo qendra të jashtme të pushtetit — ndërhyrjet historike të të cilave në Iran kanë zëvendësuar vazhdimisht një diktaturë me një tjetër — por nga brenda betejave politike dhe shoqërore të vetë Iranit.
Parimi përcaktues i saj ka qenë i qartë dhe i qëndrueshëm: “As Shah, as Mullah”. As monarkia, as teokracia.
Inxhinieria e Huaj dhe Alternativat e Prodhura
Historia moderne e Iranit është plot me “zgjidhje” të inxhinieruara nga jashtë që prodhuan fatkeqësi:
- Nëse, një shekull më parë, gjenerali britanik Edmund Ironside nuk do ta kishte inxhinieruar ngritjen e Reza Shahut përmes Brigadës Kozake
- Nëse, në 1941, fuqitë aleate nuk do të kishin imponuar vazhdimësinë dinastike në vend që të respektonin sovranitetin kombëtar të Iranit
- Nëse nuk do të kishte ndodhur grushti i shtetit i vitit 1953 kundër Kryeministrit Mohammad Mossadegh — një udhëheqës i zgjedhur demokratikisht
Atëherë hapësira politike që përfundimisht lejoi shfaqjen e sundimit klerikal mund të mos kishte ekzistuar kurrë.
Çdo alternativë e imponuar shtypi zhvillimin demokratik dhe riprodhoi autoritarizmin nën një etiketë të re.
Si Monarkia Hapi Rrugën për Teokraci
Një realitet i hidhur historik duhet pranuar: Khomeini trashëgoi një vakum politik të krijuar nga Shahu.
Duke ekzekutuar themeluesit e lëvizjeve revolucionare demokratike, duke burgosur luftëtarët e lirisë dhe duke shkatërruar sistematikisht kadrot e pavarura politike përmes policisë sekrete (SAVAK), monarkia eleminoi vetë forcat e afta për të udhëhequr një tranzicion demokratik.
Kjo shkatërrim i udhëheqjes autentike demokratike lejoi që rrjetet reaksionare fetare — të rrënjosura thellë në strukturat tradicionale — të rrëmbenin revolucionin anti-monarkik të vitit 1979. Në këtë kuptim, sundimi klerikal nuk ishte një anomali, por zgjatja logjike e një sistemi të gjatë përjashtimi politik.
Ndryshimi Nuk Menaxhohet Pas Dyerve të Mbyllura
Revolucionet dhe ndryshimet e vërteta nuk janë produkte të negociatave sekrete mes shteteve të fuqishme. Ato lindin nga nevoja historike, të formësuara nga vullneti i një populli të shtypur.
Nga Revolucioni Kushtetues i fillimit të shekullit të 20-të deri te kryengritjet e sotme, populli iranian ka kërkuar në mënyrë të vazhdueshme dy parime themelore:
- Lirinë
- Zgjedhje të lira dhe të ndershme
Këto kërkesa nuk kanë ndryshuar kurrë, vetëm çmimi i paguar për to ka ndryshuar.
Një Alternativë Demokratike e Formuar në Sakrificë
Alternativa demokratike e sotme nuk është teorike. Ajo është rezultat i mbi gjashtëdhjetë viteve durim, sakrificë dhe rezistencë e vazhdueshme. Ajo nuk u mbështet nga subvencionet e huaja apo komoditeti gjeopolitik, por nga ajo që mbështetësit e saj e përshkruajnë si sakrificë maksimale.
Kjo është arsyeja pse momenti aktual ka rëndësi. Irani qëndron para një transformimi kostoja e të cilit tashmë është paguar — nga gjenerata që refuzuan të braktisnin luftën, edhe në kapitujt më të errët të represionit.
Historia Do të Gjykonte Kush Qëndroi
Historia rrallë shpërblen ata që presin kompromis me tiraninë. Ajo i kujton ata që refuzuan të pezullonin luftën për liri — edhe për një orë të vetme.
E ardhmja e Iranit, siç do ta regjistrojë historia, i takon jo oportunistëve apo alternativave të imponuara, por atyre që kuptuan se liria kurrë nuk jepet — ajo fitohet, mbrohet dhe mbahet në këmbë përmes rezistencës së palëkundur.
