Paraqitja e simboleve të lidhura me SAVAK-un, policinë sekrete të ish-Shahut, në një tubim pro-monarkist në Gjermani ka rizgjuar debat të fortë mbi drejtimin politik të Reza Pahlavit dhe lëvizjes që e mbështet atë.
Kritikët argumentojnë se shfaqja publike e bluzave dhe imazheve të lidhura me SAVAK-un zbulon një nostalgji shqetësuese për sundimin autoritar dhe ngre dyshime nëse pjesë të opozitës monarkiste janë vërtet të angazhuara ndaj parimeve demokratike.
Imazhi demokratik i Reza Pahlavit kundrejt nostalgjisë për të kaluarën
Për shumë vite, Reza Pahlavi është përpjekur të portretizojë veten ndërkombëtarisht si një mbrojtës i demokracisë, të drejtave të njeriut dhe jodhuna. Ai e ka paraqitur vizionin e tij politik si një vizion të bazuar në pluralizëm dhe respekt për liritë civile.
Megjithatë, dukshmëria në rritje e mbështetësve që festojnë hapur institucionet e represionit nga era e babait të tij ka ushqyer shqetësimet se elementë të rëndësishëm brenda lëvizjes monarkiste mbeten të lidhur me trashëgiminë e diktaturës Pahlavi.
Çfarë ishte SAVAK-u?
SAVAK, Organizata e Informacionit dhe Sigurisë Kombëtare, u krijua në vitin 1957 pas grushtit të shtetit të vitit 1953 që përmbysi Kryeministrin Mohammad Mosaddegh. E themeluar me mbështetjen e shërbimeve të huaja të informacionit, qëllimi i saj kryesor ishte të mbronte monarkinë duke monitoruar shoqërinë, duke shtypur disidencën dhe duke neutralizuar kundërshtarët politikë.
Nën udhëheqjen e Teymur Bakhtiarit, SAVAK-u u zhvillua shpejt në një nga organizatat më të frikshme të sigurisë në Lindjen e Mesme. Anëtarët e Frontit Kombëtar, grupet e majta, intelektualët, gazetarët, studentët dhe aktivistët fetarë u nënshtroheshin mbikëqyrjes, arrestimeve, torturave dhe burgimeve të gjata.
Vetë Bakhtiari ra më vonë në konflikt me Shahun, iku nga Irani dhe u vra në Irak në vitin 1970 në një operacion që gjerësisht i atribuohet SAVAK-ut.
Metodat brutale të represionit
Llogaritë historike dhe dëshmitë e ish-të burgosurve politikë përshkruajnë një gamë të gjerë teknikash brutale pyetjesh të përdorura nga SAVAK-u, duke përfshirë goditje elektrike, rrahje të rënda, privim nga gjumi, abuzim seksual, varje, nxjerrje thonjsh dhe izolim të zgjatur në qeli të vetme.
Shumë iranianë u burgosën thjesht për posedimin e librave të ndaluar ose shpërndarjen e literaturës politike. Gazetat dhe partitë politike operonin nën censurë të rreptë, ndërsa kritika ndaj monarkisë trajtohej si kërcënim për sigurinë kombëtare.
Viktimat e njohura të represionit monarchist
Ndër viktimat që përmenden shpesh nga kundërshtarët e monarkisë janë aktivistë si Asghar Badizadegan, Fatemeh Amini, Behrouz Dehghani dhe Mohammad Dezyani, përvojat e të cilëve janë bërë pjesë e kujtesës kolektive të represionit nën Shah.
Kontinuiteti autoritar: Nga SAVAK te regjimi klerikal
Një aspekt tjetër kontrovers i kësaj historie është se disa ish-personel të SAVAK-ut iu bashkuan më vonë aparatit të sigurisë së Ruhollah Khomeinit pas revolucionit të 1979-ës. Kritikët thonë se shumë metoda mbikëqyrjeje dhe torture të monarkisë u ruajtën dhe u përshtatën nga regjimi klerikal. Ky vazhdimësi, sipas tyre, tregon se praktikat autoritare mund të mbijetojnë ndryshimet e ideologjisë politike.
Rikthimi i Parviz Sabetit dhe kritikat në rritje
Një figurë veçanërisht e debatueshme është Parviz Sabeti, i cili është rishfaqur publikisht në qarqet monarkiste vitet e fundit. Prominenca e tij e re ka intensifikuar kritikat nga ata që besojnë se lëvizja po rehabiliton individë të lidhur me represionin e së kaluarës.
Skepticizëm në rritje në diasporën iraniane
Incidenti në Gjermani vjen në një kohë kur lëvizja e Reza Pahlavit po përballet me skepticizëm në rritje në segmente të diasporës iraniane. Kundërshtarët akuzojnë disa fraksione monarkiste se mbështeten në frikësim, kulti personaliteti, revizionizëm historik dhe retorikë militariste në vend që të ofrojnë një alternativë të besueshme demokratike për Iranin.
Për shumë iranianë që kanë përjetuar si diktaturën e Shahut ashtu edhe regjimin aktual klerikal, kthimi i imazheve të SAVAK-ut ringjall kujtime të dhimbshme në vend që të frymëzojë shpresë.
Pyetja qendrore për opozitën iraniane
Kontroversia ka nënvizuar një pyetje qendrore për opozitën e Iranit: a duhet ndërtuar e ardhmja e vendit mbi llogaridhënie demokratike dhe respekt për të drejtat e njeriut, apo të ndikohet nga një nostalgji e pazgjidhur për sundimin autoritar?
